بربط

[Afsaneh]

بَربَط يا عود ، سازي زهي است که در خاورميانه و کشورهاي عربي رايج است و از قديمي‌ترين سازهاي شرقي و ايراني به شمار مي‌رود.اين ساز در حقيقت‌ نوعي‌ سمبل‌ تاريخي‌ براي‌ سازهاي‌ ايراني‌ است.

این هم مطالبی کامل تر در باره ی بر بط:

[Afsaneh]

از آن‌جا پيشينه‌ٔ اين ساز به ۱۹۷۰ سال پيش از ميلاد مسيح بازمي‌گردد، مي‌توان آن را از اصيل‌ترين سازهاي موسيقي ايران زمين به شمار آورد. آثار باستاني ميان‌رودان متعلق به هزارهٔ دوم پيش از ميلاد، نگارهٔ مردي ايستاده را نشان مي‌دهد که به نواختن بربط مشغول است.

در حقيقت‌ سومري‌هاي‌ باستان‌ نخستين مردمي‌ هستند که‌ در آثار به‌ جاي‌ مانده‌ از آن‌ها ردپايي‌ از اين‌ ساز در ديده مي‌شود. ساز عود در ايران‌ پيش از اسلام‌ به‌ نام‌ بربط‌ شناخته‌ مي‌شد و پس از سومري‌ها و در دوران هخامنشيان رواج داشته است. اين ساز در عهد ساساني بيش از همه ادوار متداول بوده است.

گويا در اوايل اسلام به کشورهاي عربي راه يافته و جانشين سازي به نام "مزهر" شده ‌است. بر پايهٔ بعضي از اسناد "ابن سريح ايراني نژاد" نخستين کسي است که در عربستان و در قرن اول هجري عود فارسي يا بربط را نواخته و نوازندگي آن را آموزش داده‌است. الاغاني مي‌گويد:آشنايي او با عود از آنجا شروع شد که "عبدالله ابن زبير" جمعي از ايرانيان را به مکه دعوت کرده بود تا خانهٔ کعبه را تعمير کنند. ديوارگران ايراني عود مي‌زدند و اهل مکه از ساز و موسيقي ايشان لذت مي‌برند و آن را تحسين مي‌کردند، ابن سريح پس به عود زدن پرداخت و در اين صنعت سرآمد هنرمندان زمان گشت.

[Afsaneh]

چون سطح ساز بربط از چوب پوشيده شده بود، اعراب آن را عود ناميدند.(العود در زبان عربي به معناي چوب است)

بربط امروزه نقش بسيار کمتري در موسيقي ايراني دارد. عود عربي بر خلاف بربط ايراني از اصلي‌ترين سازهاي موسيقي عربي است. اين ساز پس از اينکه به اروپا برده شد، نام لوت بر آن نهادند. واژه لوت از نگارش كلمه‌ي العود به وجود آمده و به تدريج به لوت تبديل شده است. ابن خلدون در قرن ۸ هجري قمري آن را به ترکه‌هاي چوبيني که انعطاف‌پذير است معني نموده.

خود كلمه‌ي بربط در واقع از دو كلمه‌ي "بر" و "بط" ساخته شده يعني "مانند بط" و بط به معني مرغابي است. در كل شكل اين ساز به مرغابي تشبيه شده چون سينه‌ي جلو داده و گردن كوچكي دارد.

اصولا بربط يا همان عود در اندازه‌هاي مختلف ساخته مي‌شود که اندازه متداول و معمول همان عودهاي ساخت ايران است. نمونه‌هاي ساخت کشورهاي عربي داراي کاسه‌اي بزرگ و عودهاي ترکيه کوچک و عودهاي ايراني متوسط است.

[Afsaneh]

در قديم بربط را دو نوع به حساب مي‌آوردند: يکي‌ بربط‌ با کاسه‌ٔ‌ بزرگ‌ و دسته‌ٔ کوتاه‌ و ديگر با کاسهٔ کوچک‌ اما دستهٔ‌ بزرگ. امروز به‌ اشتباه‌ ساز دسته‌ بلند را بربط‌ و ساز دسته‌ کوچک‌ را عود مي‌نامند. در حالي‌ که‌ اينگونه‌ نيست‌ و براساس‌ تحقيقاتي‌ که‌ انجام‌ شده توسط استاد سيگارچي‌ هر دو عود يا همان‌ بربط‌ هستند و از يک‌ ساختمان‌ صدايي‌ برخوردارند.

[Afsaneh]

شکم اين ساز بسيار بزرگ و گلابي شکل و دسته آن بسيار کوتاه‌ است. به طوري که قسمت اعظم طول سيم‌ها در امتداد شکم قرار گرفته‌است. سطح رويي شکم از جنس چوب است که بر آن پنجره‌هايي مشبک ايجاد شده‌است. عود فاقد "دستان" است و خرک ساز کوتاه و تا اندازه‌اي کشيده‌است. عود داراي ده سيم يا ۵ سيم جفتي است البته در برخي مواقع استادان قالب شکني کرده و دو يا يک سيم در قسمت پايين قبل از سيم دو به ساز اضافه مي‌کنند که اين سيم‌ها فا زير کوک مي‌شود. سيم‌هاي جفت با هم همصدا (کوک) مي‌شوند و هر يک از سيم‌هاي دهگانه، يک گوشي مخصوص به خود دارد؛ گوشي‌ها در دو طرف جعبه گوشي (سر ساز) قرار گرفته‌اند.

عود بم‌ترين ساز بين سازهاي زهي است؛ نت نويسي آن با کليد سل است که جمعا دو اکتاو است. "اکتاو" بم‌تر از نت نوشته شده حاصل مي‌شود. سيم بم (سُل پائين) معمولاً نقش "واخوان" دارد و گاه اين سيم جفت نيست. صداي عود به نحوي است که صداي اکتاو چهارم پيانو از راست به چپ برابري دارد و در اصل بايد عود را با کليد "ف" نواخت يعني صداي اصلي عود يک اکتاو پايين‌تر از آن است که امروز متداول شده‌است .

مضراب عود از پر مرغ (يا پر طاووس و شاه‌پر عقاب ) تهيه شده‌است و گاه نيز نوازنده با مضراب ديگري ساز را مي‌نوازد. نوازنده‌هاي امروزي از مضراب‌هاي پلاستيکي استفاده مي‌کنند.

صداي عود بم، نرم و در عين حال گرم و جذاب و نسبتاً قوي است. اين ساز نقش تک‌نواز و هم‌نواز هر دو را به خوبي مي‌تواند ايفا کند

[Afsaneh]

با تشکيل‌ هنرستان عالي موسيقي‌ در پنجاه‌ سال‌ پيش، استاداني‌ چون‌ اکبر محسني، قاموسي‌ و منصور نريمان‌ که‌ اکثرشان‌ سه‌تار مي‌نواختند، سعي‌ کردند با تهيه‌ٔ عود و همنوايي‌ آهنگ‌هاي‌ پخش‌ شده‌ از راديوهاي‌ عربي، شيوه‌ صحيح‌ نواختن‌ عود را ياد بگيرند و به‌ اين‌ ترتيب‌ عود در عصر معاصر دوباره‌ احيا شد.

[Afsaneh]

ساز عود در يک‌صد سال‌ اخير کاملاً در قبضه‌ٔ عرب‌ها و به‌خصوص‌ مصري‌ها بوده‌ است. از جمله‌ نوازندگان‌ معروف‌ اين‌ ساز استاد منير بشير (عراقي) است. در کنار او مي‌توان به‌ نام‌هايي‌ چون‌ استاد رياض‌ سنباطي، فريد الاطرش، ناصر شمه‌ و انور ابراهيم‌ اشاره‌ کرد.

[Afsaneh]

در ايران‌ نيز پس‌ از احياي‌ ساز عود تلاش‌هاي‌ مثمرثمري‌ صورت‌ گرفت. از جمله‌ٔ‌ عود نوازان‌ معروف‌ مي‌توان به‌ استاد منصور نريمان، استاد حسن‌ منوچهري، استاد محمود رحماني‌ پور، استاد اکبر محسني‌ و عبدالوهاب‌ شهيدي‌ اشاره‌ کرد. در سال‌هاي‌ اخير هم‌ که‌ استادان ديگري‌ به‌ اين‌ جمع‌ اضافه‌ شدند و اکثر از کساني‌ هستند که‌ در نواختن‌ ساز عود نوآوري‌هايي‌ داشتند، از جمله‌ اين‌ افراد ارسلان‌ کامکار، غلامحسين‌ بهروزي‌ نيا، محمد فيروزي‌ و جمال‌ جهانشاه‌ هستند. از عود نوازان معروف خطه جنوب استاداني مانندعلي محبوب ,علي ميرشکال , محمد رفيع اشعري, محمد منصور وزيري از جزيره قشم و حسين وفادار از بندر عباس مي باشند.

[Afsaneh]

محمد رفيع اشعري هم اکنون بهترين عود ساز ايران مي باشدو به اعتقاد بسياري بهترين عود نواز ايران البته عودسازاني مانندبرادران محمدي , محمد اژدري , و نريمان آبنوسي نيز در ساخت عود تبحر دارند و باعث رواج بيشتر اين ساز اصالتاً ايراني شده اند.

[Afsaneh]

[Only registered and activated users can see links]
[Only registered and activated users can see links]