بعضی‌ها بازیگری را به افتضاح کشانده‌اند

[Panamic]

بازیگری و نابازیگران در گفت‌وگوی «جوان» با رضا توکلی

بعضی‌ها بازیگری را به افتضاح کشانده‌اند

آقای توکلی! باتوجه به اینکه شما چند دهه در عرصه سینما و تلویزیون فعالیت دارید، بفرمایید چرا امروزه حوزه بازی و بازیگری این همه نا بسامان است؟

من فکر می‌کنم رسانه‌ها باید در مورد بازی و بازیگری این روزها به مردم اطلاعات بدهند تا خیلی‌ها مواضعشان برای اصلاح این حوزه مشخص شود. اما در مجموع کسانی هستند که حوزه و حرفه بازیگری را به عرصه‌های سیاسی می‌کشانند من معتقدم که حرفه بازیگری حرفه مقدسی است و نباید تقدس و پاکی این حرفه را زیر سؤال ببرند. اما اینکار را می‌کنند.

لطفاً بیشتر و شفاف‌تر توضیح دهید؟

یکسری آدم که اسم خودشان را بازیگر گذاشته‌اند و به هر راهی برای معروفیت متوسل شده‌‌اند و متأسفانه بعضی از نشریات زرد و خبرنگاران نابلد و ناشی عکس این آدم‌های به اصطلاح بازیگر را روی جلد و پشت جلد مجله‌ها و روزنامه‌هایشان می‌زنند. اینها را بزرگ می‌کنند، اما اینها با تنها چیزی که غریبه‌اند، بازی و بازیگری است و در تمام مدت درگیر باند و باند بازی‌هایی هستند که خودتان بیشتر خبر دارید، اینها به این حرفه ضربه می‌زنند اینها باعث همان نابسامانی این حوزه شده‌اند. اینها لطمه به تقدس بازیگری می‌زنند، اینهایی که به هیچ چیزی اعتقاد ندارند از اصول خبرندارند و هر کاری که می‌کنند بر ضد مصالح این کشور و این حرفه است.

این آدم‌ها از چه اصولی خبرندارند و به چه چیزی بی‌اعتقادند؟

ما همه قبول داریم که در یک مملکتی زندگی می‌‌کنیم که تحت نظر و فرمان نظام جمهوری اسلامی است و همه هم به کتاب خدا و قرآن کریم اعتقاد داریم و یکسری اعتقادات خاص خودمان است که به لحاظ مذهبی و اخلاقی سرآمد فرامین و دستورات ادیان مختلف است مثلاً به کار خیر معتقدیم. به رعایت روابط اجتماعی و احترام به بزرگتر‌ها، پاک زندگی کردن و خیلی چیزهای دیگر که در فرهنگمان موجود است مؤمن و معتقدیم. برای همین خیلی از بازیگران تمام این نکات را به لحاظ فردی و در زندگی خصوصی‌شان و در بازی‌هایشان به کار می‌گیرند اما چه می‌توان گفت که نااهلان مدعی این حرفه تمام این اصول را زیر پا گذاشته‌اند. شما از مردم بخواهید که دعا کنند نا اهلان، این عرصه را ترک کنند و درباره بازی و بازیگری با ژست‌ها و ادا و اطوارهای آنچنانی نظر ندهند، در این میان می‌بینید که بعضی از مسئولان هم متأسفانه به اینها بها می‌‌دهند در حالی که اکثر مشکلات کنونی بازیگری از اعمال و کارهای نسنجیده همین حضرات به وجود آمده است.

به نظر شما چرا عملکرد این افراد مورد ارزیابی قرار نمی گیرد که بر مبنای این ارزیابی و در حد خودشان کار به آنها سفارش دهند و به این وسیله خیلی از بازیگران خوب کشورمان از انزوا و خانه نشینی به در آیند و باز فعالیت‌های هنری خود را آغاز کنند؟

این را باید از مسئولان عزیز پرسید. اتفاقاً خود من بارها و بارها پیشنهاد داده‌ام که یک درجه بندی برای بازیگران در تلویزیون باید انجام شود که به گفته مسئولان این درجه‌بندی در حال انجام است و نمی‌دانم در این راستا چقدر به توفیق رسیده‌اند.

به نظر می‌رسد به خاطر تبلیغاتی که پیرامون زندگی و کار بازیگران حرفه‌ای صورت می‌گیرد، گاهی سوء تفاهماتی پیش می‌آید که باعث گرایش دسته‌ای از علاقه‌مندان به حوزه بازی می‌شود. شما در این مورد چه نظری دارید؟

بله، کاملاً درست است. حرفه بازیگری و هنرپیشگی را از بیرون که نگاه کنی خیلی فریبنده است. طوری که همه دوست دارند خودشان را در شکل‌های دیگر و در قالب‌ها و حرفه‌‌های دیگر هم محک بزنند و این اشکالی ندارد و درست است، اما باید با شناخت وارد این عرصه بشوند. باید واقعیت‌های موجود این حرفه را بدانند و فکر نکنند که با چند کار میلیونر و میلیاردر می‌شوند.

در این میان استعدادهای خوبی هم دیده می‌شود شما چه حرفی برای این دسته از علاقه‌مندان و عموماًجوانان دارید؟

نباید اشتباه شود، نباید خلط مبحث شود. من می‌گویم که جوانان ما چه پسر، چه دختر حق دارند که به این حرفه وارد شوند و آزمایش شوند. اما حرف این است که این ورود و این اتفاق باید با آگاهی و با اصول باشد. اگر با اصول و طبق توانمندی‌های خودشان وارد این حرفه شوند مطمئناً راه پیشرفت برایشان باز است و وسط کار به مشکل بر نمی‌خورند. این است که بچه‌های مستعد و توانا باید به این حرفه وارد شوند. ما در سنین مختلف و با طیف سنی گوناگون بازیگر نداریم و تعداد محدودی بازیگر در حال حاضر وجود دارند که با گریم و ترفند‌های مختلف موقعیت سنی نقش را برایشان تا حدودی باورپذیر می‌کنند.

مسئله بعد بحث اخلاقیات است. خواهش من از بازیگران جوان و علاقه‌مندان این است که دامن این حرفه را با ندانم کاری‌ها و عملکرد‌های منفی‌شان آلوده نکنند. من از این عزیزان خواهش می‌کنم بگذارند مردم ما همانطوری که به این حرفه با پاکی و محبت و عشق نگاه می‌کنند، آلوده نشوند، گرچه روی حرفم با خیلی از بازیگر تاب‌های حال حاضر هم است، به آنها هم می‌گویم آقایانی که مدعی بازیگری هستید، با آن سرو وضع ظاهر و لباس‌های عجیب غریبتان و با آن تفکرات و دیدگاه‌های خاصتان، این هنر و این حرفه را محل تاخت و تاز عقده گشایی‌های خودتان قرار ندهید. بگذارید هنر بازیگری با بازی. بازیگران به حیات خود ادامه دهد نه با سیاست‌ بازی. اجازه بدهید جامعه روشن و شفاف ما راه حل مشکلات را خودش پیدا کند.

برای اینکه علاقه‌مندان به بازیگری گرفتار حواشی از جمله باند و باند بازی‌ها و سیاست‌بازی‌ها نشوند چه راه اصولی و معقولی برای ورود آنها به عرصه بازیگری پیشنهاد می‌کنید؟

من می‌گویم بهترین راه تحصیل آکادمیک و دانشگاهی است و راه بعدی از طریق کلاس‌ها و آموزش‌های اساتید و بازیگران ذی‌صلاح. الان خیلی از این افراد و اساتید هستند که کار بازی نمی‌کنند، اما مورد اعتماد و اعتبار سازمان‌های فرهنگی، هنری هم هستند.

از آنجایی که اولین متولی فرهنگ و هنر در کشورمان وزارت ارشاد است، کلاس‌ها و مجوزهایی را که از سوی این وزارتخانه برپا و صادر می‌شود چطور می بینید؟

متأسفانه از طرفی خود وزارت ارشاد هم بعضی از ضروریات را لحاظ نمی‌کند. یعنی اینکه بازیگری بوده که خواسته مجوز بازیگری بگیرد و 30 ‌سال در این حوزه فعالیت کرده، پنج، شش سال او را دوانده‌اند و آخر هم هیچی، خب معلوم است که این بوروکراسی ایراد دارد. این وزارتخانه باید خودش مجوز برپایی کلاس‌ها را به آدم‌های ذی‌صلاح بدهد بدون آنکه او را بدواند. چطور می‌توانید یک بازیگر با یک عمر سابقه را از پله‌‌های وزارتخانه و ادارات مرتبط هر روز بالا و پایین بفرستید؟

اما با تمام اینها می‌بینیم که بعضی از افراد و بعضی از آموزشگاه‌ها هیچ تخصصی در کار بازی و فیلم و سینما ندارند، اما با این همه کلاس‌هایشان دایر است. خب این خیانت به هنر این مملکت است. من دیده‌ام که طرف مجوز آموزشگاهش را قاب کرده و زده بالای آموزشگاه و اسم یکسری بازیگر سرشناس را در اطلاعیه‌هایش چاپ کرده که کلاس‌ها زیرنظر این بازیگران اداره می‌شوند، اما در کمال تعجب خود این بازیگران روحشان از قضیه خبردار نبوده، خب این دروغ است. همین باعث شکسته شدن حرمت بازیگری می‌شود این همان لکه‌ای است که دامن این هنر را آلوده می‌کند.

از جهاتی حکایت بازی و اصلاً سیاست تولید در سیما با حوزه سینما تفاوت دارد با این همه، سؤال اینجاست که چرا با ممیزی‌های مختلفی که در سیما اعمال می‌شود چنین کسانی به اسم بازیگر جذب گروه‌های تولید می‌شوند؟

قصه تلویزیون همانطور که گفتید فرق دارد. بحث اینجاست که تلویزیون این مملکت اگر معتبر است که هست باید بداند که چه کسانی وارد تلویزیون می‌شوند. چرا؟ چون مردم ما به واسطه اعتماد‌شان به خاطر باورها و فرهنگشان و داشته‌هایی که از تلویزیون دارند، به کسی که در صفحه تلویزیون می‌بینند اعتماد دارند. به خاطر این اعتماد نباید سبزی فروش سر محل یا مقنی و کارگر سر چهار راه با تمام احترامی که برای آنها به عنوان یک شهروند قائلیم، به گروه‌های تولید فیلم و سریال راه پیدا کنند.

امکان دارد که بعضاً در میان این مشاغل علاقه‌مندی‌ هم به این هنر باشد. ما منکر نیستیم. می‌گوییم که این آدم باید بیاید و گزینش‌های مختلف را بگذراند و شرایط خاصی را کسب کند، آن وقت از او دعوت کنند که بیاید بازی کند.

بازخورد این مشکل را شما در همین یکی دو سال اخیر دیده‌اید، مثلاً کسی که اتفاقی در یک فیلمی بازی کرده، رفته از این موقعیت سوء استفاده کرده و اتفاقات بعدی به این واسطه حادث شده، برای این است که می‌گوییم باید این حرفه مقدس باشد. باید بازیگر، آدم با ظرفیت و خودداری باشد با عزت نفس بالا.

ما به چه چیز‌هایی پایبندیم که این افراد به اصطلاح بازیگر آنها را باور ندارند. ما در خیابان که راه می‌رویم سرمان را بالا نمی‌آوریم که زن و بچه مردم را ببینیم. سیگار کج لبمان نمی‌گذاریم که در خیابان عرض اندام کنیم. نمی‌رویم هرجا قلیان بکشیم و خود نمایی کنیم. اینها معذوراتی هستند که دست و پای یک بازیگر را می‌بندد.

مشکلات کنونی حوزه بازیگری چقدر به سیاسی کاری فیلمسازان ناشی می‌شود. آیا اصولاً این سیاسی کاری به بازی ضربه زده است یا خیر؟

بله، حتماً ضربه زده است، وقتی به جای اینکه همه انرژی‌شان را صرف بازی کنند، آن را صرف کاری مثل سیاست می‌کنند که نه آن را به درستی می‌شناسند و نه می‌توانند کاری در این زمینه انجام دهند. خب خود همین ضربه است. گرچه من باید توضیح بدهم که بازیگران خوب و کار کشته ما از این مباحث دور هستند و در واقع این بازیگر نماها هستند که با همراهی یکسری از کارگردان‌هایی که سابقه خاصی ندارند این حوزه را محل ترک تازی‌های سیاسی کرده‌اند. این کارگردان‌ها نمی‌دانند از بازیگر چطور استفاده کنند. معلوم نیست که این کارگردان در کدام دانشگاه و آموزشگاهی کارگردان شده؟ آیا به پشتوانه تحصیلات و تجاربش کارگردان شده یا اینکه از دکان خیاطی آمده و کارگردان شده. خب باید این بررسی شود. باید رتبه بندی شود، خب معلوم است که مردم با دیدن و فهمیدن این اوضاع قطعاً از تلویزیون و سینما سلب اعتماد می‌کنند. وقتی مردم بازیگر یا کارگردانی را می‌بینند که در جامعه روابط آنچنانی با کسانی مثل خودش برقرار می‌کند، نباید انتظار داشت که او را تشویق کنند. یعنی منی که حرفه بازیگری را انتخاب می‌کنم باید تا انتهایش بروم و شرایط اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی و حتی سیاسی را برای خودم هموار کنم و آنها را در نظر بگیرم.

چرا؟ چون امکان دارد یک جوان از من و رفتار من الگو‌برداری کند. مسلم است که اگر من یک قدم خطا بروم، آن جوان صد قدم به خطا خواهد رفت. این است که خیلی نکات ظریف در این وسط است. که باید همه را در نظر گرفت از طرفی مخاطب و مردم آنقدر حساسند که گاهی خوبی‌ها را نمی‌بینند اما به محض اینکه یکی به اسم بازیگر رفتار ناشایستی انجام دهد همه را جمع می‌بندند و می‌گویند بازیگران همه اینطور هستند. مسلم است که در این بین خیلی از افراد و اداره و سازمان‌ها مقصرند. تلویزیون ما مقصر است سینمای ما مقصر است برای اینکه در مواردی اهمال کاری کرده، این خیلی بد است هیچکس نمی‌بیند یک بازیگر خوب و با اخلاق 30 سال در سینما و تلویزیون فعالیت کرده و هیچ خطایی از او سر نزده کارهایی را که باید انجام دهد انجام داده و از انجام کارهای ناشایست رویگردان بوده، اینها را هیچکس نه تنها نمی‌بینید بلکه او را در خطا و خلاف دیگران شریک می‌کند. به خدا شرایطی پیش آمده که در خیابان با بازیگر برخورد هم کرده‌اند که مثلاً آقا از شما بعید است. درد جامعه بازیگری را چه کسی باید گوش کند و چه کسی باید آن را رفع کند.

‌با این اوصاف حرف جدی شما با مسئولان چیست؟

من می‌گویم که مسئولان عزیز! بازیگرانی با سن و سال و موقعیت من اوضاع بدی را سپری می‌کنند. ما دلمان خون است. ما نیاز به حمایت شما مسئولان داریم. انتظار داریم که با ما درست برخورد شود. من فقط هشدار می‌دهم و می‌گویم که یک جریانی دارد این حرفه را از بین می‌برد یک جریان خطرناک. من نمی‌خواهم وارد مسائل و روابط سیاسی شوم. اما این جریان دارد اتفاق می‌افتد که به بعضی از بازیگران چپ‌چپ نگاه کنند؛ به بازیگرانی مثل من که مثلاً ته ریشی هم روی صورتشان است و سال‌ها زحمت کشیده‌اند. به خدا من در بدترین موقعیت که بچه‌ام به شدت مریض بوده با انرژی سر صحنه نقش یکی از مشاغل را بازی کرده‌ام. اما شخصی که در آن شغل شاغل است امروزه به من بی‌احترامی کرده، خب دلم می‌سوزد. چرا باید این رفتار با من بشود؟

چون بعضی‌ها شغل ما را به افتضاح کشیده‌اند به قول فریبرزعرب‌نیا که رو به این بازیگر نماها گفت آقا پخش تصویر بازیگر در تلویزیون مسئولیت دارد و چون بعضی از این آقایان این مسئولیت را درک نمی‌کنند کار دست خودشان می‌دهند و بدتر از همه دامان بازیگران خوب و با اخلاق ما را هم آلوده می‌‌کنند.

به نظر شما اولین و مهم‌ترین اقدام برای رفع رجوع این معضلات چه می‌تواند باشد؟

من فکر می‌کنم در وهله اول باید قانونی در حرفه بازیگری تعریف و تدوین شود که از طرف مجلس و همکاری ارشاد و تلویزیون این اتفاق بیفتد و تا این قانون تدوین و اجرا نشود این مشکلات همین طور خواهد بود. شما خانه سینما را در نظر بگیرید که وظیفه‌اش تأمین کار برای اعضای اصنافش است و سال‌های سال دغدغه تأمین کار را داشته و هنوز هم به نتیجه نرسیده چرا؟ چون قانون درست و جامعی در این زمینه ندارد. به هر حال باید در نظر داشت که اگر سریعاً برای حوزه بازیگری فکری نشود مطمئناً مشکلاتی بزرگ‌تر در این حوزه پیش خواهد آمد.

علی خدایی بیجاری