دعوا بر سر نام خليج فارس از كجا شروع شد؟

Mr.M.J · 20th May 2009

ناصر تکمیل همایون، استاد جامعه شناسی و تاریخ معاصر ایران در سايت ديپلماسي ايراني نگاهي دارد به اهميت و پيشينه خليج فارس وهمچنين تاريخچه تغيير نام ها و چرايي آن. وي پس از برشمردن اهميت اقليمي، جامعه شناسي، مردم شناسي و اقتصاد خليج فارس به ظرفيت علمی – فرهنگی اين دريا براي سازمان های تحقیقاتی ایران اشاره مي كند.

به گزارش کلمه او در این مقاله مي گويد: "هکاتایوس ملطی (hecataios)، هرودوت (herodot)، استرابون (strabon)، بطلمیوس رومی و دیگر محققان و جغرافی دانان یونانی و رومی نام خلیج فارس را "سینوس پرسیکوس" (sinus persicus) نامیده اند. همچنين بر پایه نوشتارهای تاریخی، حکومت های ایرانی (سراسری یا منطقه ای) بر خلیج فارس فرمانروایی داشتند و نزدیک هزار سال مسلمانان منطقه خلیج فارس با برداشت های گوناگون در دیانت جدید (شیعه و سنی) زندگی تاریخی خود را ادامه داده اند.

همایون ريشه اصلي اغتشاشات خليج فارس را تكميل مساله استعمار مي داند و ادامه مي دهد: "در سال 921 قمری (1515 م) نخست پرتغالی ها و در پی آنها اسپانیایی ها و انگلیسی ها و هلندی ها و فرانسوی ها و به مرور روس ها و آلمان ها و بلژیکی ها و حتی سوئدی ها و نروژی ها و ترک های عثمانی، نسبت به این خلیج ایران - که به زبان آنان خلیج فارس نامیده می شد - نظر داشتند و طی معاهداتی، استعمارگری خود را آغاز کردند. از دوره شاه عباس اول، سلطه انگلیسی ها قوی تر شد و به مرور به دلیل تسلط بر هندوستان، خلیج فارس برای استعمار بریتانیای کبیر، نقش بیشتری یافت و به صورت دروازه ورود به هندوستان درآمد. شاید دوره نادر شاه و اندکی کریم خان زند و چند سال زمامداری امیرکبیر، عصر استقلال ایران و دفاع و پاسداری از تمامیت ارضی کشور به شمار آید. عرب های ساحل جنوبی خلیج فارس – از کویت تا راس الخیمه – که هیچ گونه وحدت و اشتراک اجتماعی نداشتند – و هنوز هم ندارند – را به صورت یک واحد عربی جمع و جور بر ضد ایران بسیج کردند.

اما توطئه تغيير نام از كجا آغاز شد؟ تكميل همايون پاسخ مي دهد: "کشورسازی های استعماری در منطقه، برآوردن وهابی ها علیه مسلمانان به ویژه شیعیان، بعدها قدرت بخشی به حزب نژادگرای بعث بر ضد ایران و ده ها حرکت دیگر توسط انگليسي ها انجام گرفت. جداسازی بحرین از سرزمین مادری و تاریخی خود، ایجاد ماجرای دروغ تعلق نداشتن سه جزیره تنب بزرگ و تنب کوچک و ابوموسی به ایران و پایمال کردن حقوق ایران در کنفرانس های مغرضانه عربی، بخشی از اعمال ضد ایرانی استعمار و بریتانیای کبیر در ایران است. ناگفته نماند که پس از کودتای شوم 28 مرداد 1332 بر ضد دولت ملی و دموکراتیک روانشاد دکتر محمد مصدق، امپریالیسم تازه نفس آمریکا نیز در خلیج فارس سلطه زایدالوصفی به دست آورد و در همکاری با سیاست تعیین شده بریتانیا در آذرماه 1349 (سپتامبر 1971) کشوری به نام امارات متحده عربی در کرانه جنوبی خلیج فارس تشکیل داده شد و در سال 1351 (1972) راس الخیمه نیز به آن فدراسیون پیوست. شیخ نشین قطر با 50 هزار نفر جمعیت و سلطان نشین عمان با یک میلیون نفر جمعیت به صورت کشورهایی درآمدند که با عراق و کویت و عربستان سعودی – به جای حجاز تاریخی – سیاست کم و بیش واحد ضد عجمی خود را به ظهور رساندند.

آنچه بعدها اتفاق افتاد، به دلیل همکاری رژیم سلطنتی ایران با اسرائیل بود که بی تردید در اعراب ساده و متعصب و شکست خورده اثر فراوان باقی گذاشت و مصیبت ضد فرهنگی و ضد تاریخی و ضد علمی کنونی را پدید آورد. ناگفته نماند که علما و دانشمندان عرب و کسانی که با تاریخ منطقه آشنایی دارند، هنوز هم خلیج فارس را به همان نام تاریخی و واقعی خود بیان می کنند و اسیر هوچی گری و عوام پذیری جوامع خود نیستند."

يكي از اقدامات اعراب در اين مورد یاری رساندن در انتشار اطلس مجله جغرافیایی و تغییر دادن نام خلیج فارس و خریدن چندین هزار نسخه از آن اطلس و پخش آن در جهان بود كه به عنوان نمونه اي از تلاش هاي تبليغاتي عرب ها بدان اشاره مي شود.

نگارنده مقاله در پايان پيشنهادات زيادي براي روبرو شدن با اين هجمه سياسي مي دهد:

"فعالیت هاي سیاسی و دیپلماتیک، اما بخش دیگر تبلیغات فرهنگی و علمی است. باید کتاب نوشت، نه فقط به فارسی، چرا که ایرانیان همواره خلیج فارس را درست بیان می کنند. باید به زبان های خارجی نوشت و دلایل علمی و تاریخی و فرهنگی نامگذاری را بیان کرد. باید سمینارها و جلسات علمی برپا کرد و از همه دانشمندان جهان – همچنین از محققان کشورهای عربی – دعوت کرد تا بیایند و صحبت های خودشان را مستند و مستدل بیان کنند. شرکت نکردن یک تیم ورزشی به علت اعتراض به نام خلیج فارس نه مشکل ایران را حل می کند و نه مشکل کشورهای حاشیه خلیج فارس را.

باید کوشش کرد، با شیوه های دوستانه و محبت آمیز مسئله را از سیاست به فرهنگ و علم و انسانیت و همسایگی و اشتراکات تاریخی تبدیل کرد و سود و زیان این نامگذاری های نامربوط را روشن کرد و به دور از جنگ و نقار، آینده خلیج فارس را در کف با کفایت مردم خلیج فارس سپرد و آنان را بر آن داشت تا همگان از مزایای اقتصادی و سوق الجیشی و جهانی آن برخوردار شوند."

منبع: سايت كلمه

Mr.M.J · 20th May 2009

پژوهشي دراسناد و مباني تاريخي نام خليج فارس پرشين گلف

پژوهشي دراسناد و مباني تاريخي نام خليج فارس در حداقل 300 كتاب مهم تاريخي ، جغرافيائي ، ادبي ، مذهبي و علمي قرون گذشته و دو هزار نقشه متعلق به قبل و بعد از ميلاد مسيح، از خليج فارس با همين نام و يا نامهايي مترادف و معادل آن توصيف شده است كه در اين مختصر به گوشه اي از آنها اشاره مي كنيم.

از اولين نوشته ها و مكتوبات عهد باستان تاكنون شاهراه آبي جنوب ايران همواره با نام خليج فارس و درياي پارس توصيف شده است. گواه اين ادعا وجود بيش از 300 كتاب تاريخي مربوط به سياحان و مورخين، ادبا و دانشمندان اروپايي، عرب و مسلمان قرون گذشته و صدها سند و اثر باستاني و بيش از 6000 نقشه تاريخي است كه بسياري از آنها از سوي يونسكو به عنوان ميراث بشريت شناخته شده است. اسناد و تاريخ شفاهي اين نام را از 3 هزار سال تاريخ مدون خاورميانه تا كنون به نسل امروزي منتقل كرده اند. حقيقتي كه دو متفكر بزرگ مصري در مجله الاهرام العربي شماره 219 سال 2001 و كتاب تطوير العلاقات بدان اعتراف و اعلام نمودند كه " هيج سند تاريخي براي تغيير نام خليج فارس وجود ندارد و سكونت فعلي اعراب و وجود دولتهاي عربي در سواحل اين خليج دليل منطقي براي تغيير نام كهن و تاريخي آن نيست. "

1- اسناد تاريخي دوره پارسي ( 560 قبل از ميلاد) تا قرن پنجم قبل از ميلاد اسناد مشخصي در ارتباط با نام دقيق اين پهنه آبي و جود ندارد. در متن سومري پادشاه اور، لاگاش(2494 - 2465 ق م) از عبارت ساحل بالا و در متن پادشاه يوروك 2340-2316 ق م و در متن شاهان آكد، كلمه درياي بالا و درياي پايين استفاده شده است. آشوريها، اكديها، بابليها و ايلاميها هركدام از اين پهنه آبي با كلماتي از قبيل: تالاسا Talassa، مرMare ، كلپيKolpos و دريا Derya كه در واقع هيچكدام اسم خاص نيستند و معني همه آنها دريا (Sea ) به عبارت عام آن است، نام برده اند. در كتاب اوستا از خليج فارس با نام پوئي ديگ و فراخ كرت ( درياي وسيع) نام برده شده است در شماره 18 فرگرد 5 بخش ونديداد اوستا آمده است : من اهورامزدا آب ها را به درياي پوئي تيك ( خليج فارس) باز مي گردانم. چون ايزد تيشتر بر زمين باران آورد درياي فراخكرد را در جنوب كوه البرز پديد آورد شش درياي ديگر نيز پديد آورد در جنوب درياي پوئي ديگ ( خليج فارس) ميان اين دريا و درياي فراخكرد ( اقيانوس هند) درياي سدويس( درياي مكران پارس) قرار گرفت و درياي پوئي ديگ از اين راه به درياي فراخكرد راه دارد درياي ديگر كمرود ( خزر) است كه در شمال قرار دارد درياي ديگر سياه بن است (درياي سياه) در سوي رم دو شاخه فراخكرت، خليج بنگال در خاور و درياي سرخ در باختر آن است. و در يكي از كتيبه هاي آشوري نام ناره مرتو Nar Marratu يعني تلخرود براي خليج فارس بكار رفته است. در قديمي ترين نقشه كه يك لوحه سنگي بابلي است و در موزه لندن نگهداري مي شود آبهاي خليج فارس ترسيم شده است ولي با نام مشخصي توصيف نشده است، اگرچه از دوره ماقبل امپراتوري پارسي اسناد مكتوبي باقي نمانده ولي تاريخ و فرهنگ شفاهي نشان مي دهد كه ايرانيان قبل از امپراتوري پارسي نيز آبهاي جنوب ايران را درياي جم درياي ايران و درياي پارس مي گفته اند. از سالهاي 559 تا 330 قبل از ميلاد كه دوره حاكميت امپراتوري پارس برتمام منطقه خاورميانه ، و بويژه تمام خليج فارس و بخشي از شبه جزيره عربي است، نام درياي پارس بطور گسترده اي در متون مدون ذكر شده است. قديمي ترين سياحتنامه متعلق است به فيثاغورس كه فصل 102 تا 110 آن مربوط به شرح سفرهاي وي به شوش و سپس در معيت داريوش به پرسپوليس رفته است و به شرح آن پرداخته و پرسپوليس را زيباترين بناي جهان برشمرده است در زمان ديدار وي از پرسپوليس اين بناي عظيم در حال ساخت بوده و هنوز تكميل نشده بوده است. نوشته ديگري از اين دوره مربوط به كتيبه ها و سنگ نبشته هاي داريوش در مصر است كه يكي از آنها مربوط به حفر كانال نيل است كه متعلق به قرن پنجم قبل از ميلاد است و در سواحل رود نيل كشف شده كه در آن داريوش اين شاهراه را درياي پارسه ناميده است. در سنگ نوشته هاي تخت رستم و شهر پارسه نيز از اين پهنه آبي تحت حاكميت پارسها ياد شده است.

منبع: كتاب خليج فارس ، نامي كهن تر از تاريخ

Mr.M.J · 20th May 2009

درباره نام خلیج فارس

مرتضی ثاقب‌فر
مصاحبه با خبرگزاری میراث فرهنگي در 25 خرداد 1384

مرتضي ثاقب‌فر، مترجم تاريخ، رفتار ايرانيان و اعراب را در قبال نام‌هاي تاريخي بررسي مي‌کند.
«آيا هيچ وقت به مساحت کشور عمان در نقشه جغرافيايي دقت کرده‌ايد؟ کشور کوچکي است که مرزش با درياي عمان به اندازه ايران است. اما در طول سال‌هاي متمادي بدون اينکه ما ايراني‌ها اعتراضي داشته باشيم، اين درياي مشترک به نام عمان شناخته مي‌شود.
ما ايراني‌ها هميشه سرزمين‌هاي فراواني داشتيم و ناممان هميشه بر اين سرزمين‌ها بوده است. براي همين هيچ وقت عقده اينکه نام خود را بر اين دريا هم بگذاريم نداشته‌ايم. اما همسايگان عرب ما در آن سوي خليج فارس به دنبال ايجاد تمدن و فرهنگي براي خود هستند که براي آن حاضرند پول خرج کنند تا نامشان را بر خليج هميشه فارس بگذارند.»
با مرتضي ثاقب‌فر گفتگو مي‌کنيم. مترجم تاريخ و فوق ليسانس جامعه‌شناسي از دانشگاهي در فرانسه: «من حتي نام اين کشورهاي دور و بر خليج فارس را هم به درستي حفظ نيستم. سال‌هاي زيادي از تأسيس اين کشورها نمي‌گذرد و سابقه‌اي از آنان در کتاب‌هاي تاريخي نيست.»

فقط دويست سال تاريخ
فقط دويست سال از مهاجرت قبايل عرب به حاشيه خليج فارس مي‌گذرد.
«ساکنان کشورهاي حاشيه خليج فارس، اواخر قرن هجده از نجد (معادل فلات) عربستان به اينجا آمدند. اول از همه قبايل عتوبي آمدند و به کويت رفتند. بعد قبايل بني يار و ابوالفلاسفه آمدند که در دوبي و ابوظبي مستقر شدند. بعد هم آل ثاني و بني کعب و آل سهريان و قاسميان و وهابي‌ها در آنجا مستقر شدند.»
در دهه 1970 ميلادي نيز اين قبايل تصميم گرفتند که تشکيل يک دولت واحد را بدهند: «مردمان اين قبايل با کار ديگران و دلالي امرار معاش مي‌کنند. آنها نفت دارند و با پول همين نفت است که مي‌توانند براي خودشان تاريخ و فرهنگ بخرند.»
ثاقب‌فر و به قضيه عوض شدن نام خليج فارس در نقشه جغرافيايي موسسه نشنال جيوگرافي اشاره مي‌کند: «يک پولي به اين موسسه دادند و در يکي از نقشه‌ها نام خليج فارس را عوض کردند و بعد هم موسسه يک عذرخواهي کرد و تمام شد.»

Mr.M.J · 20th May 2009

بيشتر اسناد و مدارک در اثبات نام خليج پارس به فرمان محمد رضا پهلوي در سال 1350 با کوشش دهها ايران شناس و تاريخ دان بزرگ گردآوری شد و در چندين کتاب – مجله – روزنامه و . . . به چاپ رسيد. اين جستار نيز برگرفته از زحمات آنان است.

فردوسی بزرگ:
ببين اين شگفتی که دهقان چه گفت *** بدانگه که بگشاد راز از نهفت
به شهر کجاران به دريای پارس *** چه گويد ز بالا و پهنای پارس

نقشه های کهن از 2500 سال قبل از میلاد تا زمان معاصر برای اثبات نام همیشه جاوان خلیج فارس

نقشه جهان نمای هرودوت – مورخ يونانی - 484 - 425 قبل از میلاد

نقشه جهان نمای بطلميوس

نقشه ايران – جی دولسيل - جغرافی دان و منجم فرانسوی – 1724 ميلادی

نقشه ايران – جان اسپيد - زمان شاه عباس کبير – 1676 ميلادی

نقشه ايران – ج وارن – قرن 19 ميلادی – چاپ لندن

اطلس عربی مجمع العلمی العراقی – 1960 ميلادی

اطلس موئسسه نشنال جئوگرافی چاپ شده در سالهای 1888 تا 2004

نقشه ايران – سينوس پرسيکوس – سال 1507 ميلادی

نقشه ايران – به زبان اسپانيولی – سال 1595 ميلادی

نقشه جديد ايران – چاپ لندن – سال 1744 ميلادی

پيشينه هزاران ساله دريای پارس ( خليج فارس )

کهنترين نام دريای پارس ( خليج فارس ) " نارمرتو" به معنی رود تلخ است که اقوام آشوريان در بيش از 2500 سال پيش به روی آن گذاشته بودند . پس از تسلط شاهنشاه کورش بزرگ بر ايران و پايه گذاری امپراتوری سترگ ايرانيان و پس از او داريوش بزرگ دهها کشور زير نظر ايران در آمد. پس شاهنشاه مرکزی ايران برای تمامی آن نقاط شاه از بين خود اقوام آنان انتخاب نمود و خود در راس هرم شاهنشاهی بزرگ منطقه قرار گرفت. شاهنشاهان ايران علاقه وافری به دريانوردی داشتند منجمله داريوش بزرگ که ارتش دريايی تشکيل داد و دهها ناو و کشتی بزرگ ساخت و روانه درياها کرد تا به نقاط دور دست و گمنام سرکشی کنند و آنجا را شناسايی کنند و کتابهای مکتوب از سفرهای خود تهيه کنند و آنرا به ايران بياورند (که بسياری از اينها در يورش اسکندر گجستک و سپس تازيان بدوی از بين رفت و به آتش کشيد شد ) . يا دهها ناو دريايی خشيارشا که برای سرکوب يونانيان که ليدی ايران را آتش زده بودند روانه آن کشور شد. اردشير پاپکان بنيانگذار شاهنشاهی ساسانی (شهرياری در سالهای : 224 تا 241 ميلادی ) که وی را يکی از ابر مردان ايرانی ناميده اند نيز در خليج فارس بندری بزرگ ساخت که تا سالهای پس از حمله اعراب و مغولان از با شکوه ترين بنادر آن زمان بود . سپس در سالهای نخستين پادشاهی شاپور دوم اعراب به خوزستان ايران حمله کردند و شهرهای ايران را ويران کردند. اين قبيله های متجاوزگر : تميم و قيس و بکربن وائل از جزيره العرب بودند. در اين هنگام شاهنشاه ايران فردی خردسال بود ولی وی در سال 326 ميلادی پس از اينکه سنين جوانی را طی کرد با چندين کشتی روانه جزيره اعراب شد. عده بسيار از آنان را نابود کرد و بقیه را اسير کرد و پاسخی کوبنده و تاريخی به آنان داد. به همين دليل او را شاپور ذوالکتاف ناميدند زيرا اسيران عرب متجاوز را در بند کرد و از شانه هايشان بندی عبور داد ( بنا به گفته برخی مورخان ) پس از او خسرو انوشيروان دادگر نيروی دريايی ايران را به اوج شکوه خود رساند. در زمان وی کشتی های تجاری ايران تا بنادر چين و بندرهای جزيره سيلان رفت و آمد داشتند . پس از اسلام عضدا لدوله ديلمی بندر سيراف را آباد نمود و رونق بخشيد. وی دريای پارس را کامل تحت کنترل خود قرار داد . ايلخانيان نيز در سالهای 1254 تا 1356 ميلادی بر ايران حکومت کردند و دست بيشتر متجاوزان را کوتاه کردند و کنترل بنادر مهم ايران را در دست گرفتند. در آن زمان بنادر "ونيز و ژن" در ايتاليا از بزرکترين بنادر زمان بودند که برای مناسبات تجاری با ايران مناسبات خوبی داشتند.

نامورترين اسناد جهانی در تائيد مالکيت دريای پارس

فلاويوس آريانوس که در قرن دوم ميلادی می زيسته در کتابی که درباره جنگهای اسکندر نوشته بود از سفر درياسالار ارتش اسکندر به دريای پارس نام برده است . وی اين دريای پارس را به نام پرسيکون کايتاس نوشته است که همان خليج فارس کنونی است .

استرابون جغرافی دان نامور يونانی که در سالهای ۶٣ پيش از ميلاد تا ١٩ پس از ميلاد می زيسته است در نقشه های خود از همين نام برای دريای پارس استفاده کرده است .

کلوديس پتوله يا بطليموس جغرافی دان – نقشه نگار رياضی دان و نويسنده قرن دوم ميلادی در کتابهای نقشه های جهان خود که شامل ٢٧ نقشه از جهان و کشورهای مختلف است نام دريای پارس را به نام پرسيکوس سينوس آورده است . وی امپراتوری شاهنشاهی اشکانی را به تصوير کشيده است .

کوين کورسيوس روفوس مورخ نامدار رومی که يورشهای اسکندر به کشورهای مختلف را به رشته تحرير در آورده است در قمستی مربوط به ايران از دريای پارس به نام " اکوارم پرسيکو" نام برده است . که در پارسی امروزی به معنی آبگير پارس ترجمه می شود .

ابوبکر احمدبن محمد معروف به ابن فقيه در کتاب نامور خود ( مختصر البلدان ) از دريای پارس به نام بحر فارس نام برده است .

ابوعلی احمدبن عمر در کتاب خود ( الاعلاق النفيسه ) از دريای ايران به نام خليج فارس نام برده است .

در کتاب عجايب الاقا ليم السبعه الی نهايه ا لعماره نام دريای ايران به صورت بحر فارس آمده است .

در کتاب المسالک الممالک ابن خرداذبه بحر فارس مشهود است .

ابوا لحسن علی حسين مسعودی مورخ نامدار در کتاب مشهور خود به نام مروج الذهب – التنبيه و الاشراف اين دريای ايرانی را به نام حقيقی اش يعنی دريای پارس آورده است .

ابن المطهر المقدسی در کتاب تاريخ خود ( ا لبلدء و ا لتواريخ ) نام دريای پارس را ذکر نموده است .

ابن حوقل در کتاب صوره الارض نام دريای پارس را آورده است .

المقدسی در کتاب احسن التقاسيم فی معرفه الاقاليم نام دريای پارس را نوشته است .

ابوريحان بيرونی فيلسوف بزرگ ايرانی در کتاب عظيم التفهيم لاوائل صناعه التنجيم نام دريای پارس را ذکر نموده است .

ابوعبدالله محمد بن محمد معروف به الشريف الادريسی در کتاب نزهه المشتاق فی اختراق الافاق نام دريای فارس را به روشنی چند بار آورده است .

ابن بلخی در کتاب فارسنامه اش که يکی از مشهور ترين کتب تاريخی است نام دريای پارس را آورده است .

ياقوت حموی در کتاب معجم البلدان نام دريای پارس را ذکر نموده است .

قزوينی در کتاب آثار البلاد و اخبار العباد و عجايب المخلوقات و غرائب الموجودات نام دريای پارس را آورده است .

ابوالفداء در کتاب تقويم البلدان نام دريای پارس را نوشته است .

شمس الدين ابوعبدالله محمد ابن ابی طالب در کتاب نخبه ا لدهرفی عجايب البروالبحر نام دريای پارس را ذکر نموده است .

شهاب الدين احمد بن عبدا لوهاب در کتاب نهايت الارب فی فنون ا لعرب نام دريای پارس را ذکر نموده است .

حمدالله مستوفی قزوينی در کتاب نزهه القلوب نيز نام دريای پارس را آورده است .

ابن بطوطه در سفرنامه خود به نام تحفه النظار فی غرايب الامصار و غرائب الاسفار نيز نام دريای پارس را ذکر کرده است.

حاج خليفه در کتاب کشف الظنون نيز از دريای پارس نام آورده است .

Mr.M.J · 20th May 2009

3Reza · 23rd June 2009

خليج فارس و نقش اعراب در آيينه تاريخ

چندين دهه از کوشش هاي برنامه ريزي شده اعراب براي تغيير نام تاريخي خليج فارس مي گذرد. آبراهي که ايران را از شبه جزيره عربستان جدا مي سازد براساس تمام اسناد تاريخي - جغرافيايي، نقشه هاي موجود از يونان باستان تا دوره معاصر و همچنين بيانيه هاي سازمان ملل متحد، «خليج فارس» نام دارد و حتي در تمام نوشته ها و نقشه هاي عربي که پيش از دهه 1960 به چاپ رسيده اند از عنوان «الخليج الفارسي يا بحر فارس» استفاده شده است. صحت ادعاي فوق حتي در بخشي از سرود ملي قديمي مصر نيز ديده مي شود که در آن از خليج فارس ياد شده و مرزهاي اعراب را از خليج فارس تا درياي مديترانه ترسيم کرده است: «حدود نامن الخليج الفارسي حتي بحر الابيض.»

موضوع تغيير نام خليج فارس از دهه سوم قرن بيستم به دنبال سياست فارسي زدايي انگليسي ها در منطقه خليج فارس مطرح شد. هدف اصلي سياست يادشده توسعه سرزميني انگلستان در منطقه خليج فارس بود که تنها مانع اصلي آن را بايد هويت ايراني دانست که ساليان دراز بر منطقه خليج فارس سايه افکنده بود.

اصطلاح «خليج عربي» براي اولين بار از سوي يک ديپلمات بريتانيايي در منطقه خليج فارس عنوان شد. «سرچارلز بلگريو» که بيش از سه دهه نماينده سياسي دولت بريتانياي کبير در خليج فارس بود، پس از مراجعت به لندن در سال 1345 هجري خورشيدي کتابي درباره سواحل جنوبي خليج فارس منتشر کرد و در آن براي نخستين بار از عنوان تازه و جعلي خليج عربي استفاده کرد. چارلز بلگريو در کتاب خود با عنوان «ساحل دزدان» - نامي که پيشتر به سواحل جنوبي خليج فارس اطلاق مي شد - ادعا کرده بود که اعراب علاقه مندند خليج فارس را خليج عربي بنامند.

بدين ترتيب بلافاصله پس از انتشار کتاب، استفاده از اصطلاح جعلي خليج عربي در مطبوعات منطقه آغاز شد و پس از چندي در مکاتبات رسمي کشورهاي حاشيه خليج فارس، نام خليج عربي به جاي خليج فارس نشست. در اين بين به رغم آنکه دولت ايران در همان زمان در قبال اين عمل واکنش نشان داد و از قبول محموله هايي که نام «خليج عربي» را به خود داشت خودداري مي کرد، با اين حال ديپلمات بريتانيايي در راستاي سياست قديمي «تفرقه بينداز و حکومت کن»، کار خود را کرده بود و اعراب را با واژه تازه يي آشنا کرده بود که بيش از پيش به جنگ لفظي عرب و عجم دامن مي زد. از اين رو دولت هاي حاشيه يي خليج فارس تبليغات سياسي، مکاتبات ديپلماتيک و محور برنامه هاي آموزشي خود را بر نام خليج عربي متمرکز کردند. در اقدامي ديگر از سوي انگليسي ها، روزنامه تايمز لندن در سال 1962 در يکي از مقالات خود از خليج عربي به جاي خليج فارس استفاده کرد و از آن زمان به بعد برخي از دولت ها و شيخ نشينان عرب با خريدن روزنامه نگاران و خبرنگاران خارجي يا با پرداخت مبالغ هنگفت به چاپ نقشه هايي که خليج فارس را خليج عربي نشان مي داد، مبادرت کردند. اين تحرکات ابتدا از سوي چهره هايي چون عبدالکريم قاسم در عراق و سپس توسط جمال عبدالناصر رهبر جنبش ملي جهان عرب در مصر ادامه يافت. در سال 1958 سرهنگ عبدالکريم قاسم با کودتايي در عراق به حکومت رسيد و پس از مدتي داعيه دار رهبري جهان عرب شد. در راستاي چنين انديشه يي از تاکتيک دشمن تراشي براي تحريک احساسات عمومي ملي سود جست و براي نخستين بار «خليج فارس» را به نام جعلي «خليج عربي» خواند. قاسم که با اين عمل قصد داشت با مطرح کردن ايران به عنوان دشمن اصلي اعراب، توجه جهان عرب را از قاهره به بغداد جلب کند و به رهبري خود در جهان عرب دامن بزند، با شکست مواجه شد. به شهادت اسنادي که در همان دوران در عراق و حتي از سوي دانشگاه بغداد چاپ و منتشر شد، قاسم حتي نتوانست توجه مقامات رسمي دانشگاهي عراق را نيز به خود جلب کند.

سرهنگ جمال عبدالناصر رهبر جنبش ملي جهان عرب در مصر که در نظريه وحدت عربي خود، دنياي عرب را از اقيانوس اطلس تا خليج فارس «من المحيط الاطلسي الي الخليج الفارسي» ناميده بود، ديري نپاييد که با اوج گيري هياهو و جنجال پان عربيسم خود و براي سرپوش گذاشتن بر شکست هاي اعراب از اسرائيل از نام ساختگي خليج عربي سود جست. ناصر با طرح چنين سياستي دو هدف عمده را پيگيري مي کرد. نخست زنده کردن تعصبات نژادي اعراب و سپس رويارويي با شاه ايران که با اسرائيل روابط خوبي برقرار کرده بود. دولت ناسيوناليست مصر که با دامن زدن به چنين مسائلي سعي در قوام و دوام بخشيدن به اتحاديه عرب داشت، از شيخ نشين هاي بحرين، قطر، دوبي، ابوظبي، شارجه و سلطان نشين عمان نيز درخواست کرد در راه آرمان هاي مشترک ملت عرب و رفاه عمومي منطقه با جمهوري عربي متحده همکاري کنند. از اين رو در 23 مرداد 1342 کميسيون اتحاديه عرب در شيخ نشين هاي خليج فارس براي نخستين بار نام خليج فارس را در يک سند رسمي خليج عربي ذکر کرد و به دنبال آن اتحاديه عرب تصميم گرفت اين نام مجعول را در برنامه هاي درسي کليه کشورهاي عضو اتحاديه و مکاتبات رسمي به کار گيرد. با اين حال مقاصد اعراب از تغيير نام خليج فارس فراتر مي رفت و شامل استان نفت خيز خوزستان نيز مي شد که آن را عربستان مي ناميدند. اعراب خوزستان را بخشي از سرزمين عربي مي دانستند که رضاشاه با حمايت و پشتيباني انگلستان از چنگ اعراب خارج ساخته است.

در اين راستا در 11 دسامبر 1964 کنفرانس حقوقدانان عرب، خوزستان را جزء لاينفک ميهن عربي دانست و در 10 نوامبر 1965 رژيم بعثي سوريه اين ادعا را پذيرفت و از آن پشتيباني کرد. در واقع پشت کلمه خليج عربي، جزاير عربي، خوزستان عربي (عربستان)، حکم فرمايي بر تنگه هرمز و تبديل کردن ايران به زائده جهان عرب نهفته بود. اگرچه تلاش هاي ناصر برخي از سياستمداران عرب را نيز با وي همراه کرده بود اما در نهايت نتيجه دلخواهي در پي نداشت زيرا رستاخيز عرب آن طور که ناصر در روياي خود مجسم کرده بود، با واقعيات فاصله هاي زيادي داشت.

علت اصلي آن نيز عدم انسجام و يکپارچگي دولت هاي عربي بود. در واقع ملتي که ناصر از آن دم مي زد، چيزي جز تخيل نبود. به هر روي تلاش هاي قاسم و ناصر در جهان عرب با قدرت يافتن صدام حسين در عراق بار ديگر توسط او ادامه يافت. صدام که در وهله نخست صدها ميليون دلار هزينه کرده بود تا با کمک گروهي روزنامه نگار، دانشگاهي، ناشر و مرکز نقشه سازي، نام خليج فارس را تغيير دهد، در پي وقوع انقلاب اسلامي در ايران و سقوط قدرت نظامي ايران در منطقه، دست به تجاوز به خاک ايران زد. هشت سال جنگ تحميلي که با ادعاهاي واهي صدام مبني بر حاکميت بر اروندرود و عربي خواندن خوزستان و شهرهاي ديگر ايران آغاز شده بود، در نهايت با شکست عراق خاتمه يافت. در واقع نتيجه عملي اين تجاوز، افزايش حساسيت ايرانيان بر نام خليج فارس بود که در پي آن ايرانيان استفاده از نام خليج عربي را نوعي ستيز با ايرانيت و تجاوز به تاريخ ايران قلمداد کردند. پس از جنگ دوم خليج فارس و تهاجم عراق به کويت در سال 1991، نفوذ نظامي ايالات متحده بر منطقه بيشتر شد و ديري نپاييد که امريکايي ها براي مهار جمهوري اسلامي ايران به رودررويي کشورها و شيخ نشين هاي ساحل جنوبي خليج فارس با ايران دامن زدند. از اين رو شيخ نشين هاي شارجه و ابوظبي در مقابل ايران قرار گرفتند و به طرح ادعاهاي واهي نسبت به مالکيت جزاير سه گانه (ابوموسي، تنب کوچک و تنب بزرگ) پرداختند. شيخ زايد بن سلطان آل نهيان صدها ميليون دلار براي تغيير نام خليج فارس و ترديد آفريدن بر مالکيت مطلق ايران بر جزاير سه گانه هزينه کرد ولي گذشت زمان به او نشان داد که در اين زمينه به موفقيت زيادي دست نخواهد يافت.

اگرچه اعضاي «شوراي همکاري خليج فارس» در بيست و پنجمين نشست سران کشورهاي عرب حاشيه خليج فارس در بحرين نام شوراي همکاري کشورهاي خليج فارس را به شوراي همکاري کشورهاي خليج عربي (مجلس التعاون لدول الخليج العربيه) تغيير دادند، اما به نظر مي رسد سياست ايراني زدايي و فارسي ستيزي اعراب، با توجه به تعلق بيش از نيمي از خليج فارس و حساس ترين نقاط استراتژيک و ژئواکونوميک آن به ايران راه به جايي نخواهد برد. در واقع همان گونه که تلاش براي کنار گذاشتن يا ناديده انگاشتن ايران از ساختار امنيتي منطقه بي ثمر است، تغيير نام خليج فارس نيز ناممکن مي نمايد.

با اين حال نبايد از خاطر برد که اعراب در طول ساليان و دهه هاي اخير تبليغات گسترده يي را به منظور تغيير نام خليج فارس آغاز کرده اند. آنها در حالي نام شرکت هاي هواپيمايي، روزنامه ها، مجلات، شرکت ها و بسياري از چيزهاي ديگر را به نام خليج يا خليج عربي تغيير داده اند که نام «خليج پارس» دربرگيرنده هزاران سال تاريخ است و عدم استفاده از آن، بي ارزش ساختن پيشينه و تمدن هايي است که پيرامون آن باليده اند. به کار بردن نام جعلي «خليج عربي» براي «خليج فارس»، عنوان «شيخ شعيب» براي «جزيره لاوان»، «قيس» براي جزيره «کيش» و «شط العرب» براي «اروندرود» از جمله مواردي است که به رغم مسلمان بودن مردم منطقه، به منازعات هويتي و قومي ميان کشورها دامن مي زند زيرا تغيير نام هاي کهن جغرافيايي، تحريف واقعيت هاي تاريخي و جعل هويت هاي موجود است.

شعيب بهمنی؛ کارشناس ارشد مطالعات منطقه اي

3Reza · 23rd June 2009

منابع اسلامي نام خليج فارس
پس از فتح ايران توسط اعراب در سده هفتم پس از ميلاد، تلاشي براي تغيير نام «درياي پارسي» صورت نگرفت. اعراب مسلمان عموماً اين خليج را «بحرالفارسي» (درياي پارسي) مي ناميدند و اين نام از سوي امپراتوري هاي ايراني، ترک و عربي هم که در 1200 سال بعد منطقه را تحت سلطه خود داشتند مورد احترام قرار گرفت. در اين بين محققان اسلامي نظير اصطخري، مسعودي، بيروني، ابن حوقل، مقدسي، مستوفي، ناصرخسرو، الطاهربن مطهر المقدسي (بشاري)، ابوالقاسم بن محمدبن حوقل و... که مطالعه در اطراف اين درياي ايراني را تا قرن 15 ادامه دادند، در آثار و نوشته هاي خود از آب هاي جنوب ايران به نام هاي بحر فارس، البحر الفارسي، بحر مکران، الخليج الفارسي و خليج فارس ياد کرده اند. حتي از اين جغرافيدانان نقشه هايي موجود است که اقيانوس هند را البحر الفارسي نام گذاشته اند. بر اين اساس جغرافيدانان عرب و اسلامي اين نام را از دو تمدن باستاني گرفتند و همزمان مورد استفاده قرار دادند. بدين ترتيب که «پارسا دراياي» ايراني را «بحر فارس» و «سينوس پرسيکوس» يوناني را «خليج فارس» مي ناميدند و حتي منظور از دو دريا در سوره الرحمن قرآن مجيد را نيز همان درياي فارس و درياي متوسط مي دانستند.

ابوعلي احمدبن عمر معروف به ابن رسته در کتاب الاعلاق النفيسه که در سال 290 هجري به رشته تاليف در آورده، تصريح مي کند: «فاما البحر الهندي يخرج منه خليج الي ناحيه فارس يسمي الخليج الفارسي.» «اما از درياي هند خليجي بيرون مي آيد به سمت سرزمين فارس که آن را «خليج فارس» مي نامند.» به گفته جرجي زيدان تاريخدان عرب، «بحر فارس» محدود به آب هايي مي شود که دنياي عرب را دور مي زند. جرجي زيدان مي گويد: «بحر فارس - و يراد به عندهم کل البحور المحيطه ببلاد العرب من مصب ماء دجله في العراق الي ايله فيدخل فيه مانعبر عنه اليوم بخليج فارس و بحر العرب و خليج عدن و البحر الاحمر و خليج العقبه...»، «درياي فارس - نزد آنان متقدمين همه درياهايي که سرزمين هاي عرب از مصب آب دجله گرفتند تا ايله را احاطه مي کند، به عنوان درياي فارس تعبير مي شده و از آن جمله است آنچه را که ما امروز از آن به «خليج فارس» و درياي عرب و خليج عدن و درياي سرخ و خليج عقبه تعبير مي کنيم.» =محمد عبدالکريم صبحي نيز در کتاب «علم الخرائط» در نقشه هايي که با ترجمه عربي نقل کرده است، درياي جنوب ايران را «الخليج الفارسي» و «بحر فارس» ناميده است. همچنين نقشه هاي فراواني که از اين قرون در دست است، علاوه بر تاکيد و تاييد نام خليج فارس، دگرگوني ياد شده در تغيير نام بحر فارسي و دگرگوني در دايره شمول اين نام ها را ترسيم مي کنند.

alp-arslan · 3rd March 2010

یک سوال دارم قبل از ورود آریایی ها به اینجا اسم این خلیج چه بود ؟

Mr.M.J · 4th March 2010

چرا همچین سوالی می پرسید؟

~~arash shivatir~~ · 5th March 2010

نقل قول: نوشته اصلی توسط alp-arslan

یک سوال دارم قبل از ورود آریایی ها به اینجا اسم این خلیج چه بود ؟

حتما اسمش خلیج تیمور شله بوده. مگه نه؟
از این کاربر پان ترکمون هر سوال تاریخی دارید بپرسید تا با جوابهای چپ اندر قیچیش باعث بشه جفت شاخهاتون بزنه بیرون


صفحه اصلی \| تلویزیون اینترنتی \| فال حافظ شیرازی \| پنل ارسال SMS از اینترنت \| سنجش تمرکز شما \| شهر بازی \| تبليغات \| تماس با مدیران انجمن ها

جدیدترین موضوعات انجمنها دانلود تولبار جی تاک