|
در حاشیه ی جشنواره ی فیلم فجر
در زندگی کارهایی هست که حسرت انجام دادنشان مثل خوره روح را آهسته در انزوا می خورد و می تراشد. یکی از این کارها بی شک داوری جشنواره فجر است. هر علاقه مند و دلبسته سینما همه ساله به قضاوت و داوری درباره برندگان و بازندگان جوایز این جشنواره دست می زند. این داوری ها را در گفت و گوهای دوستانه و گپ های شفاهی یا تلفنی می توان شنید. برخی نشریات و سایت ها دست به نظرسنجی از صاحبان رای و نظر می زنند. یکی در وبلاگش نظرات خود را در مورد برندگان سیمرغ بلورین می گوید و خلاصه به هر طرف نگاه می کنید کسی مشغول داوری جشنواره فجر یا احتمالا زیر سئوال بردن داورها و داوری های این جشنواره است. آخرین سالی که هیچ حرف و حدیثی درباره ترکیب و صلاحیت هیئت داوران جشنواره فیلم و در وهله های بعدی، نتایج داوری های این هیئت به وجود نیامد را به یاد نمی آورم (کسی یادش هست؟) اما امسال یعنی بیست و نهمین دوره جشنواره فیلم فجر، ترکیب اعضای هیئت داوران، تعدادشان، نامزدهایی که معرفی کردند و برندگانی که برگزیدند به شدت به نق زدن و انتقاد راه می دهد. امسال یک بازیگر، یک آهنگساز، یک کارگردان، یک فیلمنامه نویس، یک تهیه کننده و یک نظریه پرداز استراتژیک به عضویت هیئت داوران جشنواره فیلم فجر در آمدند. به نظرم جای یک تدوین گر، یک صدابردار، یک فیلمبردار و مثلا یک دستیار کارگردان یا مدیر تولید هم در این ترکیب خالی بود تا جمع همه جمع شود و یک هیئت داوران جامع الاطراف شکل بگیرد. البته منتقدها که بنیان گذار بازی انتخاب بهترین ها و داوری سینما هستند سال هاست که در این ترکیب جایی ندارند و به بازی گرفته نمی شوند. از آن مهم تر تعداد افراد این هیئت است. تعداد اعضای هیئت داوران همه جشنواره های رقابتی رده A یا B جهانی فرد است. به این دلایل واضح و بدیهی است که اگر در رشته ای و درباره فیلمی برآیند نظرات مساوی شد، آخرین نفر به داد برسد و تکلیف را روشن کند. اما اینجا این حرف ها خریدار ندارد و تعداد افراد هیئت داوران زوج است. اگر هم مجموع نظراتشان مساوی شد با یک چیزی به اسم "خرد جمعی" که این سال ها بدجوری گریبان ما را در همه امور گرفته مشکل را حل می کنیم. زوج یا فرد بودن تعداد افراد هیئت داوران هم ایرادی ندارد.
اما با اعلام اسامی نامزدهای جوایز جشنواره امسال شگفتی های تازه ای رخ می دهند و باز هم آدم را وسوسه می کنند تا دهان به انتقاد بگشاید و همه چیز را از نو، برای خودش داوری کند. امسال برای نخستین بار در طول تاریخ در برخی رشته ها پنج و در گروهی دیگر هفت نامزد معرفی شده اند. دلیش هم روشن نیست. اینکه چرا نامزدهای سیمرغ بلورین بهترین فیلم یا کارگردانی پنج تا هستند و مثلا در رشته بهترین فیلمنامه یا مثلا بهترین تدوین هفت نامزد معرفی شده اند به هر حال پرسش برانگیز است. دلیل این تفاوت چه می تواند باشد؟ یعنی سطح کیفی بازی های بازیگرانمان که در هر رشته هفت نامزد دارند بهتر از سطح کارگردانی فیلمسازانمان بوده که صاحب پنج نامزد هستند؟ اگر این طور است چرا فقط عدد پنج و هفت؟ روال همیشگی انتخاب پنج نامزد در هر رشته بوده، امسال چه نیازی احساس شده که در برخی رشته ها هفت نامزد معرفی کنیم؟ از این ها که بگذریم نوبت به گزینش برندگان جایزه سیمرغ بلورین می رسد. با این تعبیر کلیشه ای و صد البته درست که نتایج نهایی آرای هر هیئت داوری با هر ترکیبی می تواند کاملا متفاوت از هیئتی با ترکیبی دیگر باشد. آشناییم و می دانیم که همیشه با اعلام اسامی برندگان، نظرات مخالفی هم پیدا می شود و خلاصه همیشه معترضی وجود دارد. اما مروری بر فهرست نامزدهاو برندگان امسال ابهام های زیادی را به وجود آورده اند.
در بحث نامزدها مهم ترین سئوال ها این است. آیا در میان نامزدهای جایزه بهترین فیلم و بهترین کارگردانی جای فیلم هایی چون "اینجا بدون من" ساخته بهرام توکلی، "سعادت آباد" به کارگردانی مازیار میری و "یه حبه قند" اثر رضا میرکریمی خالی نیست؟ اینجور وقت ها همیشه پای مفهوم انتزاعی و مبهمی چون "سلیقه" به بحث باز می شود. اما گاه این نگرانی به وجود می آید که نکند "بدسلیقگی" هم در کار باشد! سینمای داریوش مهرجویی را بسیار دوست دارم و سلیقه شخصی ام او را بهترین فیلمساز تاریخ سینمای ایران ارزیابی می کند. اما حضور فیلم "آسمان محبوب" و کارگردانش یعنی مهرجویی در میان نامزدهای بهترین فیلم و بهترین کارگردان را اصلا درک نمی کنم. فیلمی تلویزیونی که پیداست نه کارگردان و نویسنده فیلمنامه اش، نه بازیگران و نه حتی عوامل فنی اش آن را جدی نگرفته اند چگونه در 9 رشته نامزد جایزه شده اند. از علی مصفا بازی های استانداد و خوبی در خاطره داریم. اما نامزد شدن او در رشته بهترین بازیگر برای فیلمی در قواره "آسمان محبوب" بیشتر به یک شوخی تلخ شبیه است. آیا این 9 نامزدی را تنها به احترام سابقه و اعتبار مهرجویی، خرج فیلمی کرده ایم که مطمئنیم خود فیلمسازش هم آن را جدی نگرفته و تصورش را هم نداشته که برای ساختنش نامزد جایزه بهترین کارگردانی و بهترین فیلم شود. این جور انتخاب ها آیا کیفیت و ارزش سیمرغ بلورین جشنواره را پایین نمی آورد؟ در میان نامزدهای جایزه بهترین بازیگر زن از طرفی حکمت حضور بازی های نه چندان شاخصی چون بازی غزل شاکری در "آیینه های روبرو" و هانیه توسلی در "ندارها" را نمی فهمم. همانگونه که نمی فهمم چگونه بازی نگار جواهریان در فیلم "اینجا بدون من" نادیده گرفته می شود و حتی در میان هفت نامزد جایزه جایی ندارد. یا مثلا آیا بازی کامران تفتی در "مرگ کسب و کار من است" مستحق نامزید سیمرغ بهترین بازیگر مکمل مرد شناخته می شود، در حالی که بازی امیر آقایی یا حتی پژمان بازغی در همین فیلم مورد بی توجهی قرار می گیرد. آن وقت بازغی را برای ایفای نقش در فیلم ضعیف "نداها" در فهرست نامزدهای بهترین بازیگر مرد قرار می دهیم. بازی های معمولی و تکرای فریده سپاه منصور در "آسمان محبوب" یا فرخ نعمتی برای "برف روی شیروانی داغ" را می بینیم و مجموعه بازی های خوب و متفاوت مهران احمدی در چند فیلم به چشممان نمی آید. بازی درخشان ساره بیات در "جدایی نادر از سیمین" مستحق دریافت دیپلم افتخار شناخته می شود و بازی خوب اما نه فوق العادده مهنار افشار در "سعادت آباد" سیمرغ می گیرد. این ها د یگر اسمش سلیقه نیست قطعا بدسلیقگی است.
بدسلیقگی همچنان ادامه دارد. فیلمنامه پر از جزئیات و پرپیچ و خم "سعادت آباد" و فیلمنامه ظریف و روایت ساده و سرراست فیلم پرشخصیت "یه حبه قند" در حد نامزدی جایزه بهترین فیلمنامه نیست. آن وقت فیلمنامه سرشار از حفره های روایتی "آسمان محبوب" و فیلمنامه تکراری و مسیر بارها طی شده روایت و شخصیت پردازی "ندارها" در میان نامزدهای فیلمنامه حضور دارند. راستی مشکل میرکریمی چیست؟ اعتراض او و پاسخ نسبتا تند یکی از اعضای هیئت داوران به اعتراضش در این نادیده گرفته شدن موثر بوده؟ مشکل "سعادت آباد" و "اینجا بدون من" چیست؟ واروژ کریم مسیحی از آدم های محترم و معتبر سینمای ایران است اما آیا تدوین او در فیلم "ندارها" صاحب ریتم وانسجام بیشتری است یا تدوین هایده صفی یاری برای "جدایی نادر از سیمین" یا مصطفی خرقه پوش برای "جرم" که تاثیر مستقیمی بر ریتم و تاثیر گذاری این دو فیلم گذاشته اند؟ آیا بزرگی نام و سابقه کریم مسیحی کافی است تا جایزه را به او بدهیم؟ "جرم" بهترین و کم ایرادترین فیلم مسعود کیمیایی در دو دهه گذشته است. اما آیا اهدای جایزه بهترین فیلم به "جرم" حکم نوعی دلجویی از نادیده گرفتن های گذشته و امتداد جشن بزرگداشت مسعود کیمیایی که در افتتاحیه انجام شد تا روز پایانی را نداشته است؟ از این دست پرسش ها در پروسه داوری جشنواره فیلم فجر بسیار است. اما مگر قرار است پاسخ قانع کننده ای هم برای این پرسش ها بگیریم.
منتشر شده در روزنامه شرق - سوم اسفند ۸۹
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ما مقدس اتشی بودیم ,بر ما اب پاشیدند ابهای شومی و تاریکی و بیداد خاست فریادی , و دردالود فریادی من همان فریادم, ان فریاد غم بنیاد هرچه بود و هر چه هست و هر چه خواهد بود من نخواهم برد,این از یاد کاتشی بودیم و بر ما اب پاشیدند
|
دانلود تولبار جی تاک
