samanq22

اخراج شده

پادشاهی
بااینکه بهمن اسفندیار پسری بنام ساسان داشته، پس از خود پادشاهی را به دختر و همسرش همای می سپارد.
سپردم بدو تاج و تخت بلند/ همان لشکر و گنج و بخت بلند
ولیعهد من او بود در جهان/ همان کس که زو زاید اندر نهان
اگر دتر آید از او گر پسر/ ورا باشد این تخت و تاج و گهر
گویا بهمن پادشاهی بوده که به تبعیض جنسیتی اعتقادی نداشته و بنا برشایستگی انسان ها را لایق می دانسته. همای پادشاهی دادگر و بخشنده بوده، به فقرا خدمت کرده و به مال ثروتمندان هم تعرضی نمی کند. وی پس از بدنیا آوردن پسری از بهمن، این موضوع را مخفی نگه می دارد و 32 سال حکومت می کند و پس از آن حکومت را به فرزند خود داراب می بخشد.
او در جنگ با روم دستور لشکر کشی سپاه را می دهد :
بدان تا سپه پیش او بگذرد/ سر نامه دیوانها بشمرد
فرستاد بیدار کارآگهان/ بدان تا نماد سخن در نهان
بورانداخت و آذرمیدخت دختران خسرو پرویز( بدست پسرش شیرویه کشته شد.) و خواهران شیرویه به ترتیب شش ماه و 4 ماه حکومت می کنند. در زمان حکومتشان عدل و داد را گسترش می دهند به کار سپاه رسیدگی می کنند، با سیستم اطلاعاتی قوی و وسیع از سراسر ملکشان مطلع بودند. آذرمیدخت حتی برای اداره ی امور وزیری اختیار نکرد و خود به تنهایی همه ی کارها را انجام می داد. در پایان دو ره ی شاهی، فردوسی با چنان جلال و شکوهی از سلطنت ایشان سخن می گوید که در باره ی هیچ پادشاه مردی سخن نگفته.
همی داشت پوران جهان را به مهر/نجست از بر خاک باد سپهر
مادر شاپور ساسانی تا بدنیا آمدن فرزندش، 40 روز حکومت می کند ولی موبدان و درباریان حکومت او را تاب نمی آورند و تا بزرگ شدن فرزندش، اداره ی امور را در دست می گیرند.

samanq22

اخراج شده

مشورت مردان بازنان
بهرام چوبین با خواهرش گردیه مشورت و از او چاره جویی می کند، ضحاک با ارنواز دختر جمشید که اسیر در قصر اوست، رستم با مادرش رودابه، اسفندیار با ماردش کتایون، گردوی با
گردیه، فریدون با مادرش فرانک و گیو و کیخسرو با بانو و مادرشان فرنگیس و بسیاری موارد مشابه دیگر.
ز تو نیست پوشیده کار سپاه/همان کوشش و رزم آوردگاه(کیخسرو به مادرش فرنگیس)
ارزش پسر داشتن
وجود پسر بیشتر برای جانشینی پادشاهی و پهلوانی و سلحشوری اهمیت داشته. گاه دختران و زنان نسل شاهی را به همین امید می پروردند و به آنان احترام می گذاشتند تا فرزند پسری بدنیا بیاورند. این اتفاق برای همسر ایرج افتاد که پس از مرگ شوهر، او را شاه ایران( فریدون) به نیکویی پرورد تا پسری به دنیا بیاورد. اما فرزند او دختر شد. و آنها اینبار هم این دختر را پروردند تا آمادگی برای ازدواج پیدا کرد و فرزند پسر او، هوشنگ شاه ایران شد.
جهانی گرفتند پروردنش/ برآمد به ناز و بزرگی تنش
چو بر رست و آمدش هنگام شوی/ چو پروین شدن روی و چون قیر موی
نیا نامزد کرد شویش پشنگ/ بدو داد و چندی برآمد درنگ
یکی پور زاد آن هنرمند ماه/ چگونه سزاوار تخت و کلاه
مادر شاپور ساسانی نیز به همین منظور مورد احترام و اطاعت بود تا فرزند پسرش را برای آینده ی شاهنشاهی ایران به دنیا آورد. زنان را نباشد بجز یک هنر/ نشینند و زایند شیران نر

samanq22

اخراج شده

جنگاوری و شجاعت
آنچه بیشتر از همه فردوسی را به وجد آورده و باعث شده خود و پهلوانان داستانش لب به تحسین بگشایند، جنگاوری و دلاوری زنان بوده. او به سلحشوری و شجاعت گردیه، گرد آفرید و فرنگیس اشاره می کند.
فرنگیس ترگی به سر بر نهاد/ برفتند هر سه به کردار باد
درباره ی گردیه: زنی بود برسان گردی سوار/ همیشه به جنگ اندرون نامدار
کجا نام او بود گردآفرید که چون او به جنگ اندرون کس ندید
ویژگی های جنسیتی
بسیار به چشم می خورد که در هنگام زن گزیدن پهلوانان و شاهان و سخن گفتن از زنان یک سرزمین ( بویژه ایران) از خوش اندامی و ماهرویی زنان به تفضیل و تخلیص سخن گفته باشد:
که از سرو باالش زیبا تر است/ز مشک سیه بر سرش افسر است
به بالا بلند و به گیسو کمند/زبانش چو خنجر لبانش چو قند
خیانت به همسر
خیانت به همسر که در داستان گردیه هست ولی به دلایل مملکت خواهی و در داستان سودابه از روی بی وفایی و کج اندیشی و هوس است:
چو بیرون شود زین جهان شهریار/تو خواهی بدن زو مرا یادگار

samanq22

اخراج شده

تجلیل از زن
فردوسی گاهی تجلیل و ارزش گذاری به زن را به اوج میرساند و وی را سرور بندگان می نامد.
ببوسید پیشش زمین پهلوان/ بدو گفت ای مهتر بانوان
زمین از تو گردد بهاران بهشت/ سپهر از تو راند همی خوب و زشت
و گاهی آنچنان با خشم سخن می گوید که اگر آراء پیشین او را ندانیم، گمان به زن سیتزی او می بریم. مذمت و نفرت او از زن در ماجرای سیاوش و بویژه مرگ او به بالاترین اندازه می رسد.
زن و اژدها هر دو در خاک به /جهان پاک از این هر دو ناپاک به
سیاوش ز گفتار زن شد به باد/خجسته زنی کو ز مادر نزاد
از خود گذشتی و حق طلبی زن را به رخ مردمان می کشد
حکیم توس می خواهد از خود گذشتی و حق طلبی زن را به رخ مردمان می کشد
پیاده بیامد به نزدیک شاه/به خون رنگ داده دو رخساره ماه
به پیش پدر شد پر از ترس و باک/خروشان به سر بر همی ریخت خاک
مکن بی گنه بر تن من ستم/که گیتی سپنج است پر از باد و دم
مرا کاشکی دیده گشتی تباه/ندیدی بدینسان کشانت براه
مرا از پدر این کجا بد امید/که پردخته ماند کنارم ز شید
دلسوزی زنان برای شوی خود
زگيتي كه را گيري اكنون پناه/پناهت خداوند و خورشيد و ماه

samanq22

اخراج شده

نقد باطن
نوع نگاه فردوسی هم می تواند محافظه کارانه باشد، هم انتقادی و هم سنتی
دید محافظه کارانه به عقیده ی بنده بازتاب تاثیر مذهب در وی است. مثلا در داستان همای چهرآزاد دختر بهمن که به همسری او در می آید، این ازدواج را برسم و آئین پهلوی معرفی می کند و نشان می دهد خود اینگونه پیوند را موجه نمی داند؛ وی هر جا کاری را خلاف شرع می دیده متذکر می شده. سیاوش یکی از
دلایلی که برای دوری از سودابه بر می شمارد، اهریمنی بودن این کار و بر خلاف دین بودن است. نیز زمانی که می خواهد از ازدواجی صحبت کند، درباره ی حضور موبد تاکید می کند.
دید انتقادی در ماجرای سیاوش و سودابه که سیاوش دوستی با سودابه را خیانت به پدر معرفی می کند یا زمانی که فرنگیس بدلیل رفتار ناشایست پدرش با همسر، به پدر انقاد می کند و از او می خواهد بی گناهی را مجازات نکند و یا رستم در ماجرای مرگ سیاوش به کاووس شاه انتقاد و اعتراض می کند. و یا در داستان گردیه و برادرش بهرام، گردیه نسبت به درخواست نابجا و بی سرانجام برادرش برای پادشاهی انتقاد می کند.
هر گاه رد پای سنت در زبان فردوسی دیده می شود، انعکاس افکار جامعه است. مثلا مهراب کابلی که از نسل ضحاک عرب نژاد است، از نکشتن دختر خود هنگام تولد ابراز پشیمانی می کند، دختر داشتن را ننگ می داند و نشانه ی بد اقبالی. این دید خود فردوسی نیست و دید مهراب است.
سخن فردوسی کاملا رنگ و بوی وطنی و ملی دارد :
دریغ است ایران که ویران شود/کنام پلنگان و شیران شود
یا چو ایران نباشد تن من مباد...
ولی اینها به این معنی نیست که او یک آپارتای یا یک ناسیونالیست افراطی بوده زیرا که همواره ایرانیان در شعر او با غیر ایرانیان و زنان غیر ایرانی رابطه داشته اند و بسا پهلوانان و شاهان ایرانی که همسر غیر ایرانی انتخاب کرده اند و این زنان به تناسب حسن هایشان مورد لطف و تمجید این حکیم بزرگوار قرار گرفته اند.

samanq22

اخراج شده

ویژگی های زنِ خوب:
زن خوب در شاهنامه از زبان خود فردوسی در داستان بیژن و منیژه، شیرین همسر خسروپرویز و همسر کسری، در مجموع اینگونه بیان می شود و مورد تائید و ستایش قرار می گیرد:
« پارسا، بلند بالا، خردمند، دانشمند، افزونی دهنده ی مال شوهر، صاحب نظر، باحیا، سخن گفتن به نرمی و ظرافت، زائیدن پسر نیکو، پوشیده بودن موی سر، شرم و آزرم داشتن و ماهروی بودن.»
نسبت دادن صفاتی مانند سخن چینی و بی فایی به زنان ریشه در افکار سنتی و عمومی جامعه دارد ( درست و غلط بودن آن را باید با استناد به خود شاهنامه ثابت کردو تاریخ بدست آورد.) که در شعر حکیم توس انعکاس پیدا کرده.

samanq22

اخراج شده

نتیجه گیری:
محمدرضا قنبري شاهنامه‌پژوه در نشست «سيماي زن در شاهنامه فردوسي» گفت: نگاه او به زنان جنسیتی نیست، بلکه شخصیتی است. يعني آنجايي كه از شخصيت قصه ناستودگي، پليدي و زشتي مي‌بيند فردوسي زبان به شكِوه مي‌گشايد حال مي‌خواهد سودابه، سياوش، رستم و يا تهمينه باشد. بررسي سيماي زن در شاهنامه تنها با توجه به وضعيت زنان در فرهنگ و ادب ايران امکان‌پذير خواهد بود زيرا ديدگاه شاعران، وضعيت حاكم بر جامعه را مطرح مي‌كند. (منبع: سایت ایبنا )
فکر، عمل، آزادی، حقوق و وجود انسانی و ظاهر زنانه هر کدام دارای مصداق هایی مثبت در شاهنامه هستند و به طور یقین – آنچنان که شایسته ی مجموعه روایتی است که آیینه وار، منعکس کننده ی رویدادهای دوران خود است- نقیض آنرا هم می توان یافت. اما نقیض این صفت ها کمتر در شاهنامه به چشم می خورد.
در مجموع زنان در شاهنامه نقش فعال و اساسی دارند. در برخی وقایع تاثیر شگرفی بر جای می گذارند. صفات تدبیر، شجاعت، فداکاری و مادری در آنها ستوده شده؛ اما آنچه بیشتر از همه توجه فردوسی را به خود جلب کرده، برخورداری از صفات جنگاوری و دلاوری در زنان است.
برای درک سیمای زن در شاهنامه فردوسی باید بر تفکرات حاکم بر جامعه ی آن روز نظر داشته باشیم زیرا زن به دو گونه مطرح می شود:1- بر اساس رفتار و گفتار و پندار خودش در جایگاه و رتبه ی خویش 2- پندار ها و گفتار های شخصیت های داستان که در این مورد باید دلیل این گفتار ها را بنا به شرایط و فرهنگ گوینده دریابیم.