اصطلاحات علوم سیاسی

zary · 20th April 2009

پایگاه

به موقعیت اجتماعی و جایگاهی اطلاق می شود كه فرد در گروه با در مرتبه ی اجتماعی یك
گروه ، در مقایسه با گروهای دیگر ، احراز می كند .پایگاه و موقعیت اجتماعی فرد حقوق
و مزایای شخص را تعیین می كند .( بروس کوئن )

zary · 20th April 2009

نقش

به رفتاری اطلاق می شود كه دیگران از فردی كه پایگاه معینی را احراز كرده است ،
انتظار دارند . نقش های مناسب به صورت بخشی از فرایند اجتماعی شدن به فرد آموخته می
شود و سپس او آنها را می پذیرد .

zary · 20th April 2009

گروه

جامعه شناسان درباره ی تعریف مفهوم گروه توافق ندارند . به هر حال ، شاید پذیرفته
ترین تعریف گروه را بتوان به صورت زیر ارائه كرد :
گروه مركب از تعدادی از انسانهاست كه با یكدیگر روابط متقابل داشته ، از عضویت خود
در یك جمع كه اعضای آن از یكدیگر انتظار اعمال و رفتار مشتركی دارند ، آگاهند

zary · 20th April 2009

جامعه

كلمه‌ی انگلیسی "جامعه" را می توان گسترش داد یا محدود كرد تا تقریبا هرنوع انجمن
متشكل ازاشخاص دارای هردرجه ازمنافع، ارزشها یا اهداف مشترك را دربرگیرد."جامعه" در
قرن نوزدهم به معنی طبقات بالا بود: اكنون می توان به "جامعه‌ی بین‌الملل دانشگاهی"
یا "جامعه‌ی اروپایی" اشاره كرد، هرچند این كاربردها ممكن است مورد اختلاف باشد.
تعبیراولیه یا معمول‌ترین تعبیربه جامعه‌ای اشاره می كند كه برحسب مرزهای كشورتعیین
می شود، حتی اگراین كاربرد تناقض‌آمیز باشد و به‌طور بالقوه در بسیاری موارد كه در
جامعه‌ای، نظیر كانادا وآفریقای جنوبی بیش از یك گروه قومی یا فرهنگی بزرگ وجود
دارند، گمراه كننده از كار درآید .
وبر و فردیناند تونی جامعه شناسان با نفوذ آلمانی اواخر قرن نوزدهم واوایل قرن
بیستم برآن بودند كه مادامی كه نفس ماهیت انجمن‌های مردمی متفاوت باشد جوامع می
توانند شكل‌های گوناگون به خود بگیرند. تونی شكل گمینشافت جامعه را كه مردم براساس
گمان، سنت وعلایق خانوادگی به‌هم پیوسته هستند، از شكل گزلشافت جامعه، كه انجمن
آنها براساس توافق خود آگاهی، وشبه قراردادی استواراست، متمایزمی سازد. تمامی جوامع
عناصری ازهردو شكل را در بردارند.
بسیاری ازنویسندگان گوناگون معاصر به شیوه‌ای هگلی به جامعه‌ی مدنی اشاره می كنند.
یك جامعه‌ی مدنی به این تعبیر، جمعیت یك كشور نیست و بسیار متفاوت‌تراز تركیب صرف
مردم در سرزمین خاص است. جامعه‌ی مدنی رشته‌ای از روابط و سازمانها است كه به تشكیل
یك نظام سیاسی تمایل دارد. برای نمونه تاریخ فرانسه از ۱۷۸۰ بیانگر این تمایز است .
دولت در بسیاری موارد اصلاح و مورد تعریف مجدد قرار گرفته است اما فرانسه در طول
دوران بعنوان یك جامعه ی مدنی متمایز و با دوام باقی مانده است . نه اروپا و نه
بریتانیا پروونس به طور جداگانه ، علی رغم اینكه به تعبیری ممكن است جامعه باشند ،
به شیوه ی فرانسه جامعه ی مدنی نبوده اند . (فرهنگ لغت اصطلاحات علوم سیاسى ـ
آكسفورد )

zary · 20th April 2009

ملت

" جماعتی از انسانها كه در یك سرزمین حیات می گذرانند ، دارای منشا مشتركی هستند ،
از زمانهای پیشین منافعی مشترك داشته اند ، آداب و رسومی مشابه دارند و اكثر دارای
زبانی یكسانند " ( به نقل از فرهنگ لیتره )
ملت گذشته ای مشترك دارد واعضای آن كم و بیش ازاین گذشته آگاهی دارند . وحدت یك ملت
هم بعد سیاسی دارد ، هم اقتصادی وهم معمولا فرهنگی . این انواع خاص وحدت ، با
نهادهایی مشترك تجلی می یابند و یا آنكه سعی می شود ، نهادها تجلی گاه وحدت یك ملت
باشند .
عناصری بسیار و گاه ناهمگن ، كم و بیش می توانند در تشكل واقیت ملی مدد رسانند .
نظیر جغرافیا ، عوامل نژادی ، زبان و یا اجتماع عمومی كه در خلال تاریخ فراهم آمده
است و … چنین به نظر می رسد كه برای آنكه یك جمع ملی پدید آید ، نه تنها باید یك
فرهنگ كلی غالب وجود داشته باشد ، بلكه زمینه ی مشترك ارزشی نیز پدید آمده باشد كه
موجبات تامین یكپارچگی و اجماع كم و بیش آشكاراعضای یك ملت را فراهم كند .
برای آنكه اعضای یك ملت حیات خود را با واقعیت ملی عجین سازند ، دو شرط اساسی و به
هم پیوسته باید ضرورتا تحقق پذیرند : اول آنكه طرح كلی همكاری برای سلسله اقداماتی
مشترك وجود داشته باشد ؛ دوم آنكه اعضای یك ملت با چنین طرح ی كه توان جلب و جذب
آنان را داراست ، پیوند برقرار سازد . با این خواست مشترك واقعیت سیاسی تكوین می
پذیرد . ملت ، به زعم لاكروآ شامل " مردمی است آگاه ازمنشا مشترك ، سنتی فرهنگی
ومنافع مشتركشان" این مردم ، همه ی این اشتراكات رامی پذیرند وآنان راهمچون شرطی در
تحقق بخشیدن به سرنوشت هایشان درمتن تاریخ وآرمان جامعه ، لاینقطع وحدت خویش را
كمال می بخشند . (فرهنگ علوم اجتماعی ـ آلن بیرو )

zary · 20th April 2009

كشور

سرزمینی ست كمابیش وسیع كه مردمانی در آن ساكنند و قدرتی مستقل آن را اداره می كند
.مردمانی كه در سرزمین زندگی می كنند ملت نامیده می شود و قدرتی كه بر آن فرمان می
راند و آن را اداره می كند ، دولت نام دارد . كشور وملت و دولت سه مفهومند كه یك
واحد تام و كامل سیاسی را ازنظر حقوق بین الملل پدید می آورند و وجود هریك ازآنها
وجود آن دو دیگری را دربردارد . بنابراین ، هر یك از این سه مفهوم جانشین آن دو
دیگری می توان بشود و به جای آن دو دیگر به كار رود . (واژگان علوم سیاسى ـ آشورى )

zary · 20th April 2009

دولت

ساخت قدرتی كه درسرزمین معین بر مردمانی معین ، تسلط پایدار دارد ، و از نظر داخلی
نگهبان نظم به شمار می آید و از نظر خارجی پاسدار تمامیت سرزمین و منافع ملت و
یكایك شهروندان خویش . این ساخت قدرت به صورت نهادها و سازمانهای اداری ، سیاسی ،
قضایی ، و نظامی فعلیت می یابد . در نظام مبتنی بر " تفكیك قوا" ، حكومت قوه ی
اجرایی دولت را تشكیل می دهد . در نظام های سنتی گذشته ، كه حق الاهی اساس مشروعیت
فرمانفرما یی بود و فرمانفرما قدرت خویش را، نظرا ، از مرجعی برین و ماورا طبیعی می
گرفت ، میان مفهوم حكومت و دولت فرقی وجود نداشت ، و در واقع ، كشور عبارت بود از
*****ی كه فرمانفرما فتح كرده یا به ارث برده و تا زمانی كه قدرت او بتواند آن را
نگاه دارد ازآن اوست و مردم سرزمین نیز فرمانگذاران و رعایا اویند.ولی با پیدایش
مفهوم جدید دولت در حقوق عمومی و حقوق بین الملل ، وبویژه با پیدایش مفهوم جدید ملت
، كه كلیت انسانی تاریخمند و پایدار شمرده می شود ، دولت نیز ساخت قدرتی پایدار
شناخته شده است كه بنا به اراده ی ملت برای حفظ نظام كشور و دفاع ازسرزمین و مردمان
آن بر پا می شود . بنا براین ، دولت ، ملت ، و كشور ( یا سرزمین ) سه عنصر پایداری
هستندكه سه راس یك مثلث را تشكیل می دهند و موجودیت هر یك وابسته به دیگری است . در
مفهوم جدید دولت ، كه از قرن شانزدهم با ماكیاولی و ژان بودن در اروپا پدید آمده و
درقرن های هفده و هجده بسط نظری یافته و با انقلاب فرانسه پایدار گشته است ، هر ملت
مالك سرزمین خویش و تشكیل دهنده ی دولت خویش است . بنابراین ، دولت عبارت است از
ساخت قدرتی كه ملت برای دفاع از خود و سرزمین خود و برقراری نظم وقانون در میان خود
و نگهبانی نظام خود پدید می آورد ؛ و حكومت به عنوان دستگاهی دگرگونی پذیر در درون
این ساخت كمابیش پایدار ، انجام كاركرد های آن را به عهده دارد . بنابراین ، سه
مفهوم دولت و ملت و كشور ، نظرا ، سه عنصر ثابت و پایدار و تاریخی اند ، ولی نظام
حكومت ( یا رژیم ) برحسب ضروریات اجتماعی و تاریخی دگرگونی پذیر است ، چنانكه ممكن
است نظام حكومت در درون یك دولت از سلطنت به جمهوریت و یا از استبداد به دموكراسی
تبدیل شود ، ولی فرض براین است آن سه عنصر اصلی همچنان پایدارند .
مفهوم جدید دولت با ناسیونالیسم یا ملت باوری ارتباط مستقیم دارد و این دید كه از
انقلاب فرانسه به بعد در جهان پراكنده شده است ، در سراسر جهان بازتابی عظیم داشته
و سراسر جهان غیراروپایی را زیرو زبر كرده است ، چنانكه درخواست برای برپاكردن"
دولت ملی" یكی از مهمترین محرك های جنبش های سیاسی و انقلاب ها در قرن بیستم بوده
است .
بسیاری ازمتفكران میان جامعه و دولت و یا " جامعه ی مدنی " و " جامعه ی سیاسی "
جدایی نهاده اند .بر اساس این جداگری ، " دولت " بخشی از جامعه است ، نه تمامی آن ،
كه به نمایندگی از طرف جامعه بر آن فرمان می راند . ولی در فلسفه ی هگل ، دولت در
حكم جانی در تن جامعه و عنصر نظام بخش و جهت دهنده به آن و مظهر " روح مطلق " است .
این نظریه در فاشیسم و نازیسم اساس برداشت نسبت به دولت قرار گرفته است . ولی بنا
بر نظریه ی ماركسیستی ، در سیر تكاملی تاریخ بشر ، زمانی می رسد كه جامعه های بشری
وارد مرحله ی طبقاتی می شوند و كشاكش منافع میان طبقات وجود دولت را به عنوان عامل
سركوبی و پاسداری " نظم " ضروری می كند . به این ترتیب ، جامعه شناسی تاریخی
ماركسیسم روزگاری را پیش بینی می كند كه در آن با ازمیان رفتن طبقات اجتماعی ، دولت
نیز " مانند تبر سنگی به موزه ی تاریخ " سپرده شود . (واژگان علوم سیاسى ـ آشوری)

zary · 20th April 2009

دولت – ملت

شكلی ازنظام سیاسی كه ازقرن شانزدهم به بعد ، ازمیان حكومت های فئودالی، دراروپا
پدید آمده وازآنجا به سراسرجهان گسترش یافته است.دراین نظام ، میان دولت یا
عالیترین شكل نظام سیاسی ، وملت یعنی" پدیدآورنده ی نظام سیاسی"، رابطه ای كامل
ومطلق برقرارمی شود.دراین نظام ، فرض برآنست كه ملت یك اجتماع انسانی كمابیش همگون
است كه حس ملیت مشترك دارد و دردرون مرزهای تایین شده ی یك دولت مستقل زندگی می
كنند ." دولت ملی" درجهان امروزعالی ترین صورت نظم سیاسی شناخته می شود و الزامات و
تعهدات بین الملل میان این واحد های سیاسی برقرارمی شود .(واژگان علوم سیاسى ـ
آشوری )

zary · 20th April 2009

حاكمیت

حاكمیت یا فرمانروایی ، قدرت عالی دولت كه قانون گذار و اجرا كننده ی قانون است و
با لاتر از آن قدرتی نیست . حوضه ی حاكمیت یا فرمانروایی یك دولت شامل آن *****ی از
كاربرد قدرت است كه در آن ، بنا به حقوق بین الملل ، دولت خود مختار است و زیر
نظارت قانونی دولت های دیگریا درگیر با حقوق بین الملل نیست . حاكمیت شامل این
مفاهیم است : ( الف) اختیار وضع و اصلاح قوانین بر حسب نظام قانونی كشور ؛ ( ب)
قدرت سیاسی و اخلاقی دولت ، ازآن جهت كه " قدرت قانونی " در ***** خویش به شمار می
آید ؛ ( پ) استقلال سیاسی و قضایی یك جامعه ی سیاسی .
در جمهوریها حاكمیت را معمولا به مردم ( خواست همگانی ) نسبت می دهند . اما دربعضی
كشورها ، مانند ژاپن ، آن را به فرمانفرما ( امپراتور ) نسبت می دهند . در مورد
منشا فرمانفرمایی یا حاكمیت تئوری های گوناگون آورده اند . بعضی آن را حق فرادستان
و سرامدان می دانند ؛ بعضی دیگر آن را دارای ضمانت الهی و گروهی ناشی از" قرارداد
اجتماعی " دانسته اند . جان میلتون شاعر و نویسنه ی انگلیسی و جان لاك فیلسوف
انگلیسی ، در قرن هفدهم مردم را خواستگاه نهایی قدرت سیاسی دانستند ، و انقلاب
فرانسه این اصل را به كرسی نشاند ." اعلامیه ی استقلال" ایالات متحد امریكا نیز
همین اصل را تایید می كند و می گوید كه " حكومتها قدرت عادلانه ی خود را ازرضایت
فرمانگزاران به دست می آورند . اصل "حاكمیت مردم " امروزه در قسمت عمده ی جهان
پذیرفته شده و قوانین اساسی كشورها از این اصل نام می برند كه فرمانروایی (حاكمیت )
دولت برخاسته از خواست "مردم " یا " ملت " است ، و براین اساس رژیم ها و دولت های
كنونی مشروعیت یا قانونیت حاكمیت خود را ناشی از قانون اساسی و رضایت مردم یا ملت
یا رای آنها می دانند و خود را نماینده ی قدرت یا " اراده ی" ملت می خوانند اما
قانون اساسی اتحاد شوروی از منشا حاكمیت برداشت دیگری دارد و آن را به " زحمتكشان
شهرها و روستاها "معرفی می كند" كه شوراهای نمایندگان زحمتكشان نمایندگی آنان را
دارند ."
حاكمیت بر دو نوع است : داخلی و خارجی . حاكمیت داخل شامل همه ی اختیارهایی ست كه
هردولتی بر شهروندان خود یا بر خارجیان ساكن كشور و بركشتیهای خود در دریاهای آزاد
دارد . حاكمیت خارجی شامل حق داشتن روابط با دولت های دیگر یا بستن قرارداد یا
اعلان جنگ است .
حاكمیت داخلی به حاكمیت سیاسی و حاكمیت قضایی تقسیم می شود . حاكمیت سیاسی قدرت
نهایی و عالی است كه در هر جامعه ی سیاسی وجود دارد . حاكمیت قضایی قدرتی است كه در
نظارت قضایی نهفته است .
ممكن است دولتی حاكمیت داخلی داشته باشد ، اما حاكمیت خارجی نداشته باشد و حق خود
را درمورد اعلان جنگ یا روابط خارجی به دولت درگیر واگذارد . اینگونه دولتها تحت
الحمایه به شمار می آیند .
البته اكنون حاكمیت هیچ دولتی مطلق نیست . زیرا برخی قوانین همگان پذیرفته ی بین
المللی مانند " حقوق بشر " حاكمیت دولت ها را محدود می كند . ولی در عرف بین المللی
اصل حاكمیت ملی یا فرمانفرمایی ملی و اصل عدم دخالت دولت ها در حوزه ی حاكمیت
یكدیگر به عنوان یك اصل اخلاقی و سیاسی پذیرفته شده است ." حاكمیت ملی "به معنای حق
یا یا مدعای یك گروه ملی (یاملت ) برای خود مختاری یا گزینش آزادانه ی دولت برای
خود است .
این مسئله كه در یك ***** حاكمیت ، هنگامی كه جنگ داخلی یا خارجی آن را به دو یا
چند پاره كرده باشد ، قدرت قانونی یا حقیقی كدام است ، مسئله ای است مورد نزاع ، و
شناسایی یكی از دو طرف مدعی حاكمیت از سوی دولتهای دیگر معنادار است . در مواردی
دولت های دیگر یك " دولت آزاد " را كه در دوران جنگ در خارج از مرزهای كشور تشكیل
شده ، در مقام " دولت قانونی " و " نماینده ی مردم " به رسمیت شناخته اند ، زیرا آن
را نماینده ی حقیقی مردم كشور دانسته اند نه آن را كه بالفعل در آن مرز و بوم
فرمانفرمایی می كند .
(واژگان علوم سیاسى ـ آشوری )

zary · 20th April 2009

حكومت

در لغت به معنای فرمانفرمایی و حكمرانی است ، و بدین معنا ، برای آن وجود رابطه ای
پایدار فرماندهی و فرمانگزاری میان فرمانفرما و فرمانگزار لازم است . در سیاست به
معنای دستگاه فرمانروا در كشور است و به این معنا ، دولت نیز هم ردیف یا بجای آن به
كار برده می شود . ولی در علم سیاست و حقوق جدید میان "حكومت " ، ازیكسو ، و " دولت
" یا " كشور " ، از سوی دیگر ، فرق گذاشته می شود . در نظام های قانونی جدید كه در
آنها " تفكیك قوا " و اصل حكومت قانون به رسمیت شناخته شده است ، حكومت به معنای "
قوه ی اجرایی " به كار می رود ، یعنی مجموع دستگاه اداری ، سیاسی ، انتظامی ، و
نظامی كشور كه در راس آن هیئتی به نام كابینه یا هیئت وزیران قرار دارد و كشور را
برطبق قانون های وضع شده در قوه ی قانونگذار و زیر نظارت آن ، اداره می كند . در
راس هیئت دولت ، رییس دولت یا حكومت قرار دارد كه در بعضی نظام ها نخست وزیر و در
برخی دیگر رییس جمهور ( كه در صورت اخیر مقام رییس حكومت و "رییس دولت " با هم یكی
می شود ) وبا هیئت وزیران در برابر پارلمان مسئول و پاسخگواست. بنابراین ، حكومت
برابر است با "هیئت وزیران " یا "كابینه " كه معمولا به نام شخص خاصی كه در راس
آنست نامیده می شود( مثلا ، "حكومت قوام " یا "حكومت مصدق " ) . بنابر این ، حكومت
تغییر پذیر است ، در حالی كه دولت یا كشور نظرا پایدار است .
كلمه ی حكومت اگر با صفتی به كار برده شود، برای مشخص كردن نوع رژیم سیاسی است،
چنانكه گفته
می شود"حكومت پارلمانی"، "حكومت دموكراسی".
"حكومت قانونی"، بنا به تعریف، نماینده ی"خواست همگانی"واجرا كننده ی خواست آن به
صورتی است كه در قانون اساسی و قانونهای جاری تعریف شده است . بنابراین، حكومت تا
زمانی "قانونی" شمرده می شود كه كردار آن هماهنگ با خواست همگانی یا اكثریت ملت
باشد وگرنه حكومت استبدادی یا دیكتاتوری شناخته می شود.
از نظر حقوق بین الملل و در روابط میان كشورها، واقعیت فرمانروایی، یعنی اینكه قدرت
براستی در دست چه كس یا چه گروهی است، بیشتر ملاك شناسایی یك حكومت در مقام حكومت
واقعی است تا قانونی بودن آن،
به معنای مطابقت كردار آن با خواست اكثریت مردم كشور؛ ولی گاه، بخصوص زمانی كه
كشوری دستخوش
انقلاب و آشوب باشد، برخی دولتها یك سازمان یا "دولت آزاد" یا "دولت موقت" را به
عنوان "حكومت قانونی" می شناسند نه دستگاه حاكم را، كه به سبب زیر پا نهادن "خواست
همگانی"، غیر قانونی شناخته
شده است. (واژگان علوم سیاسى ـ آشوری )


صفحه اصلی \| تلویزیون اینترنتی \| فال حافظ شیرازی \| پنل ارسال SMS از اینترنت \| سنجش تمرکز شما \| شهر بازی \| تبليغات \| تماس با مدیران انجمن ها

جدیدترین موضوعات انجمنها دانلود تولبار جی تاک