پایه گذاران موسیقی سنتی ایران در قرن بیستم

yamahdi · 5th August 2009

تدوین و اشاعه آنچه امروز موسیقی سنتی نامیده می‌شود به دوران سلطنت شاهان قاجار و به ویژه ناصرالدین شاه برمی‌گردد.
علاقه شاهزادگان و رجال درباری به داشتن خواننده و نوازنده اختصاصی و نیز میل و رغبت و رقابت زنان متعدد ناصرالدین شاه در داشتن خواننده و نوازنده شخصی و واداشتن نوازندگان درباری در قبال مبالغ زیاد به تربیت و تعلیم خدمه در این راه یکی از عوامل مهم حفظ و اشاعه موسیقی سنتی (ردیف و دستگاهی) در عصر این حاکمان بوده است.
فرصت الدوله شیرازی در کتاب خود بحورالالحان می‌نویسد:
«در قرون اخیر دستگاه‌های قدما را برهم زده و آن را هفت دستگاه قرار داده اند و دو دستگاه را به همان اسم قدیم می‌خوانند یکی نوا و دیگری دستگاه راست. موسیقی سنتی به هفت دستگاه و288 گوشه تقسیم و مجموعه آن ردیف نامیده می‌شود.
علینقی وزیری به جای هفت دستگاه، پنج دستگاه آورده است ولی معلوم نیست در288 گوشه- کمتر یا بیشتر- چه عقیده ای داشته است.
دراین جا مروری اجمالی خواهیم داشت بر تاریخ موسیقی سنتی (ردیف و دستگاهی) به عنوان بخشی از موسیقی ایرانی. بخش دیگر و اعظم موسیقی ایرانی موسیقی مناطق و نواحی گوناگون ایران اعم از موسیقی لرستان، کردستان، سیستان و بلوچستان، گیلان ومازندران، خراسان و........... است که به عنوان موسیقی محلی، مقامی، مردمی ‌وبومی‌ شهرت دارد.

تاریخ نویسان موسیقی سنتی، ظهور این موسیقی را از علی اکبر فراهانی که تارنواز ماهری بوده است می‌شناسند و او را پایه گذار این موسیقی می‌شمارند. تاریخ تولد و فوت او نامعلوم است ولی از قراین پیداست که وی درحدود سالهای 1235 تا1238 ه. ش. از دنیا رفته است و هنگام فوت کمتر از 40 سال داشته است.
او از طرف یکی از زنان ناصرالدین شاه به دربار دعوت می‌شود. یک نفر تنبک نواز و یک آوازه خوان هم او را همراهی می‌کردند. آنها با ساز و آواز مجلس را گرم می‌کنند. شاه بی اندازه تحت تاثیر نوازندگی این گروه سه نفری و اجرای آنان قرار می‌گیرد و آنان را مورد تشویق قرار می‌دهد.
«ردیف‌های موسیقی سنتی فعلی نخستین بار به وسیله علی اکبر فراهانی و به روایت او به دیگران آموخته شده و کوچکترین اطلاعی از کیفیت الحان و ردیف‌های قدیم تر از او در دست نیست»
علی اکبر فراهانی موسیقی را نزد پدرش (موسوم به شاه ولی) فرا می‌گیرد. درباره شاه ولی نوشته‌اند که او دستگاه راست و دستگاه نوا را با چیره دستی می‌نواخته است»
درباره فراهانی نوشته اند که او اغلب اوقات را در مصاحبت ناصرالدین شاه قاجار می‌گذرانیده و بی اندازه مورد تشویق او قرار داشته است. وی رفته رفته از ندیمان و نزدیکان ناصرالدین شاه می‌شود و با امکانات مادی بسیاری که به دست می‌آورد شاگردانی را هم تربیت می‌کند که تا به امروز ادامه یافته‌اند.
« کثرت دوشیزگان و کنیزکان رامشگر در دربار شاهان قاجار، موجب تشویق زنان به فرا گرفتن موسیقی سنتی شد»
کسانی چون سلطان خانم که تحت تعلیم علی اکبر فراهانی در موسیقی مهارت یافته و یا امیرزاده (خواننده و تارنواز) نمونه‌های اشاعه موسیقی سنتی در میان زنان درباری است»

yamahdi · 5th August 2009

میرزا عبدالله (1279-1222 ه.ش)
میرزا عبدالله فرزند علی اکبر فراهانی، نخستین تعلیمات موسیقی را از برادر بزرگتر خود میرزا حسن – که تار و سه تار می‌نواخت- فرا گرفت وپس از درگذشت او شاگرد پسرعموی خود، غلامحسین فراهانی – نوازنده تار وسه تار- می‌شود.
روح الله خالقی درصفحه 114 جلد اول کتاب خود می‌نویسد:
ردیف دستگاه‌های موسیقی امروز ما درحقیقت روایت آقا علی اکبر است و اگر حسن تصادفی نشده بود و آقا غلامحسین معلومات خود را به عموزاده نمی‌آموخت ضررب زرگی به موسیقی ما وارد شده بود.
گفته شده که میرزا عبداله با کمک فردی به نام سید احمد که نوازنده سه تار و دستگاه‌دان بوده ردیف‌های موسیقی را منظم و مرتب کرده است. میرزا عبداله نخستین کسی بوده است که پس از علی اکبر فراهانی ردیف‌های موسیقی سنتی یعنی هفت دستگاه معمول امروز را به شاگردان خود سپرده است.
عبدالله می‌نویسد: او از حسادت استادان زمان خود دلخوش نبود و نیز می‌نویسد: او دیده بود که استادان قدیم نمی‌خواستند معلومات خود را به دیگران بیاموزند. یا اوضاع زمانه این حس بدبینی را در آنها برانگیخته بود که مبادا شاگرد جای معلم را بگیرد و مقام استاد از بین برود!
میرزا عبدالله آنچه را که از ردیف موسیقی سنتی ونوازندگان تار وسه تار می‌دانست در اختیار طالبان آن قرار داد. به تعبیر تاریخ نویسان موسیقی سنتی، او به عنوان نوازنده استاد سه تار، مطمئن‌ترین سند و کاملترین مرجع باقی مانده در موسیقی سنتی(ردیفی) است.
میرزا عبدالله در90 سالگی درگذشت و او را در پای پله‌یی که در حیات مقبره ناصرالدین‌شاه است، به خاک سپرده اند.

yamahdi · 5th August 2009

درویش خان (غلامحسین درویش) 1305-1251 ه.ش
غلامحسین درویش، به دلیل تکیه کلام پدرش (حاجی بشیر) درهنگام خطاب کردن دوستان و به ویژه پسرش، به واژه درویش به این لقب شهرت یافت.

حاجی بشیر اندکی با نوازندگی سه تار آشنایی داشت و فرزندش را به شعبه موزیک دارالفنون سپرد. غلامحسین درویش در دارالفنون، خط، موسیقی، نواختن شیپور و طبل کوچک را فرا گرفت و پس از مدتی طبال دست موزیک ملیجک (عزیزالسلطان) در دربار ناصرالدین شاه شد. بعد از آن تار را نزد حسینقلی آموخت. سپس کمال السلطنه (پدر ابوالحسن صبا) او را به پسر مظفرالدین شاه (شعاع السلطنه) معرفی کرد ولی چون مستمری دستگاه شعاع السلطنه اندک بود، غلامحسین درویش به مجالس دیگر میرفت و در ضمن به تدریس نیز می‌پرداخت. شرکت او در مجالس اشراف دیگر موجب شد تا او مورد استنطاق شعاع السلطنه قرار گیرد و ناچار به منزل دوستش که سرایدار سفارت انگلیس بود پناه برد و در آن جا با نواختن چند نغمه اروپایی- در حضور همسر سفیر انگلیس- که درویش خان در مدرسه موزیک دارالفنون با آن آهنگها آشنا شده بود و مکاتبه سفارت با شعاع السلطنه درویش خان از مزاحمت شاهزاده آسوده شد.

گفته شده است که پیش از درویش خان «پیش درآمدها» قطعات مستقلی نبوده اند و جزو ردیف به شمار می‌رفتند و مبتکر پیش درآمد به سبک امروز موسیقی سنتی، غلامحسین درویش بوده است. خالقی می‌گوید: «ارکستر که از چند نوازنده تشکیل می‌شد می‌خواست نواختن دسته جمعی را با یک مقدمه مفصل‌تر آغاز نماید، آهنگهای کمی ‌در دسترس داشت. به همین مناسبت موسیقی یک ارکستر چندنفری هم از آواز شروع می‌شد که نوازنده چهار مضراب یا درآمدی می‌زد و خواننده غزل را آغاز می‌کرد. موسیقی،مخصوص مجالس بزم بود و ارکستر از پنج یا شش نفر نوازنده تجاوز نمی‌کرد و این عده هم نه به اسم ارکستر بلکه به نام رامشگر، خنیاگر، اهل طرب، نوازندگان،عمله طرب و غیره در یک اتاق به نواختن مشغول می‌شدند و شنوندگان هم عده زیادی نبودند»
خالقی همچنین درباره داستان به وجود آمدن پیش درآمد می‌افزاید: «نخستین کنسرتها به تشویق ظهیرالدوله در مجالس بزرگی که شنونده بیشتری داشت به گوش مردم رسید، بنابراین برای شروع کنسرت ،آهنگهای دیگری لازم بود که مفصل تر باشد و چند دقیقه‌یی به طول انجامد تا مردم را برای شنیدن ساز و آواز تنها آماده کند. پس احتیاج موجب به وجود آمدن پیش درآمد شد.»
درویش خان آثاری در پیش درآمد رینگ و تصنیف دارد و چند قطعه متفرقه از جمله سرودی به نام مارش جمهوری.
همچنین او به دعوت یک کمپانی انگلیسی برای پر کردن صفحه به خارج از ایران مسافرت کرد که چندتن از نوازندگان و خوانندگان آن زمان او را درسفرها همراهی کردند.
درویش خان در54 سالگی در اثر تصادف درشکه اش با یک خودرو جان سپرد.


صفحه اصلی \| تلویزیون اینترنتی \| فال حافظ شیرازی \| پنل ارسال SMS از اینترنت \| سنجش تمرکز شما \| شهر بازی \| تبليغات \| تماس با مدیران انجمن ها

جدیدترین موضوعات انجمنها دانلود تولبار جی تاک