|
مروري بر زندگي و آثار مختومقلي فراغي
"مختومقلي فراغي" شاعر و عارف بزرگ و بنيانگذار شعر كلاسيك تركمن يكي از مشاهير استان گلستان است كه در جاي جاي ديوان اشعارش كلمات قرآني، گفتههاي بزرگان و نصايح و مطالب پندآموز ديده ميشود.
او در اشعار خود با بهرهگيري از لغات و اصطلاحات فارسي، عربي، قرآني و اصيل تركمني و با آگاهي به علوم و فنون ادبي زمان خود و استفاده از سرمايههاي علمي و ادبي خويش براي تفهيم و ابلاغ پيام تلاش كرده است.
مختومقلي شاعري آزاده و مردمي است كه در اشعار خود از خواستها، آرزوها و غم و شادي مردم سخن گفته و نصايح او ساده، شيرين و دلسوزانه است.
به اين شاعر بزرگ "پدر ادبيات تركمن" گفته شده و به باور تركمنهاي استان گلستان بخش زيادي از اشعار ديوان مختومقلي فراغي تفسيري از قرآن به زبان تركمني است.
فراغي حدود ۲۷۰سال قبل در يكي از روستاهاي شهرستان گنبدكاووس به نام "حاجي قوشان" به دنيا آمد.
در مورد تولد مختومقلي فراغي گفته شده كه وي در سال ۱۷۳۳ميلادي برابر با ۱۱۴۶هجري قمري در بخشي از خاك ايران بنا به قولي در روستاي "حاجي- قوشان" گنبدكاووس و به قول ديگر در "گينگ جاي" مراوهتپه در كناره رود "اترك" بدنيا آمده است.
روستاي تركمننشين حاجي قوشان از توابع بخش مركزي شهرستان گنبدكاووس حدود چهار هزار و ۲۰۰نفر جمعيت دارد.
مختومقلي از طايفه "گوگلان" تيره "گركز" و از شاخه "قيشق لر" بوده و تا دوران نوجواني در همان محل زندگي كرده است.
دولتمحمد آزادي پدر مختومقلي نيز خود يكي از شاعران بزرگ آن دوره محسوب ميشد.
مختومقلي ابتدا علم و ادب را نزد پدر فراگرفت و سپس براي ادامه تحصيل و كسب معارف بيشتر به مدرسه "ادريس باباي" قزل آياق رفت و بعد راهي بخارا شد.
وي پس از پايان تحصيلات نيز پيش تركمنها برگشت و به آموزش و راهنمايي آنان پرداخت.
مختومقلي در اشعارش از شاعران بزرگ فارسي و ترك زبان بيش از خود همچون سعدي، حافظ، فردوسي، نظامي، جامي، خاقاني، فضولي و عطار متاثر بوده و در برخي مواقع شعري از آنها را عينا به تركمني و بسيار شيوا برگردانده است.
اين شاعر نامي تركمن ۵۷يا ۶۰سال زندگي كرد و پس از لبيك دعوت حق، در روستاي "آق تقاي" در كنار مزار پدر و استادش "دولت محمد آزادي" به خاك سپرده شد.
مقبره مختومقلي فراغي هماكنون يكي از آثار تاريخي شهرستان كلاله در شرق استان گلستان محسوب ميشود.
مزار اين شاعر و عارف نامي تركمن و يكي از مفاخر فرهنگي كشور در محلي به نام آق تپه يا آق تقاي (دشت سفيد) بين مراوهتپه و كرند و در ۱۵۵ كيلومتري شمال شرقي شهرستان گنبدكاووس قرار دارد.
احداث بناي اين مقبره متعلق به عصر حاضر است كه سبك و طرح نقشه آن آميزهاي از گل وحشي و آلاچيق تركمني است.
آثار مختومقلي فراغي شامل ۸۰۰عنوان شعر و مجموعا بيش از ده هزار بيت است كه در قالب ديوان وي گردآوري شده است.
اشعار اين شاعر بزرگ كه علاوه بر مضامين اجتماعي، مشحون از مضامين معنوي و ديني است، از جايگاه خاصي در بين تركمنها برخوردار بوده و از مختومقلي به عنوان بزرگترين شاعر و احياگر زبان تركمني ياد ميشود.
گفته ميشود ديوان مختومقلي فراغي تاكنون به زبانهاي فارسي، روسي و انگليسي ترجمه و چاپ شده است.
كنگره بينالمللي "تبيين انديشههاي مختومقلي فراغي" با همكاري تركمنستان و سفارت ايران در اين كشور و حضور انديشمنداني از ۱۰كشور بيست و هفتم ماه جاري (همزمان با روز تولد اين شاعر) در گرگان برگزار ميشود.
مراسم اختتاميه اين كنگره نيز روز بيست و هشتم ارديبهشت در كنار مزار مختومقلي فراغي برگزار خواهدشد.
مديركل فرهنگ و ارشاد اسلامي گلستان در اين زمينه به خبرنگار ايرنا گفت:
بايد علاقهمندان به اين شاعر و عارف بزرگ را با انديشههاي او آشنا كرد.
وي اضافه كرد: جوان امروز تركمن بايد بداند كه مختومقلي داراي چه انديشههايي بودهاست.
به گفته غلامرضا منتظري مراسم افتتاحيه كنگره با حضور وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، رييس مجلس شوراي اسلامي، سفير ايران در تركمنستان و رايزن فرهنگي جمهوري اسلامي در اين كشور و نيز تعدادي از انديشمندان، محققان و چهرههاي فرهنگي و علمي در تالار فخرالدين اسعد گرگان برگزار خواهد شد.
هرساله در استان گلستان در دهه سوم ارديبهشت ماه براي "مختومقلي فراغي" هفته گراميداشت برگزار ميشود.
نگاهي به برخي از اشعار مختومقلي
"دنيا آخرتينگ كشت كاري دور تخم ساچارو ناگه ياتيب سن" (اي انسان، دنيا مزرعه آخرت است چرا در خواب غفلت آرميدهاي، بذري بيفشان تا حاصلي بدست آوري).
"مسافرسن مقيم ايشين قورارسن بيبقاء دنياده ناچه دورارسن" (اي انسان تو در اين دنيا مسافر هستي اما كار مقيمان ميكني، مگر چند روز در اين دنياي فاني زندگي خواهي كرد).
"سوزلار مختومقلي تيلي تركمنينگ (مختومقلي زباني گوياي تركمنها نغمه ميسرايد و...)".
"حلايقده گورلده يوق گوريم يوق بايلارينده سخاوت يوق بريم يوق" "عيال لارده اويات قيزدهشريم يوق ادب قيسي اركان قيسي بيلينماز" (در ميان مردم، افراد شايسته و سرمشق وجود ندارد كه ديگران از گفتار و كردار نيكوي آنها تبعيت كنند، اشخاص ثروتمند فاقد خير و احسان هستند، از حجب و حيا خبري نيست و بدين خاطر نه ادبي و نه تربيتي در كار است).
استان گلستان با ۲۰هزار و ۴۳۷كيلومتر مربع وسعت بيش از يك ميليون و ۶۱۳هزار نفر جمعيت از اقوام مختلف ايراني را درخود جاي داده است كه يك سوم اين تعداد قوم تركمن هستند.
|
دانلود تولبار جی تاک
