دانه قهوه عبارت از دانههاي رسيده و خشك درخت كافئا آرابيكا يا كافئار ليبريكا است كه پوست آن را جدا نمودهاند. واژه قهوه از زبان تركي يا عربي مشتق شده است. قهوه بوداده و دمكرده حاوي حدود 100 تركيب شيميايي مختلف است و كافئين آن كه ماده موثره اصلي است بيش از بقيه مورد مطالعه قرار گرفته است. دانههاي قهوه محتوي يك تا دو درصد كافئين است. اثر قهوه به علت وجود كافئين آن است كه بر روي دستگاههاي مختلف بدن تاثير ميگذارد.
عطر قهوه مربوط به اسانسي است به نام كافئول. كافئول نيز داراي فعاليت فيزيولوژيكي است و بعضي عوارض نامطلوب را كه با مصرف قهوه در بعضي افراد ممكن است ايجاد شود به اين تركيب نسبت دادهاند.
اثرات قهوه به شرح ذيل ميباشد:
1) محرك: قهوه به دليل داشتن كافئين اثر محرك دارد و اغلب، دانشجويان در مواقع امتحان جهت رفع خستگي، برقراري هوشياري و بيخوابي آن را مصرف ميكنند. از معايب قهوه آن است كه غالبا ايجاد بيخوابي ميكند ولي اگر عادت به مصرف مقدار متعادل آن پيدا شود، در بسياري از اشخاص موجب بيخوابي نميشود. قهوه حاوي يك عامل شيميايي ناشناخته است كه توليد دو هورمون كورتيزون و آدرنالين را تحريك ميكند.
2) كاهشدهنده ريسك بيماري آلزايمر: پژوهشگران در مطالعات خود با مقايسه مصرفكنندگان مقدار متعادل قهوه (دو فنجان در روز) و مصرفكنندگان مقدار كم قهوه (كمتر از يك فنجان در روز) دريافتند افرادي كه قهوه بيشتري مصرف ميكنند در سنين پيري خيلي كمتر مبتلا به آلزايمر ميشوند.
3) كاهشدهنده ريسك بيماري سنگ صفرا: در دو مطالعه انجام شده در بخش بهداشت عمومي دانشگاه هاروارد مشاهده شد كه قهوه كافئيندار با احتمال ابتلا به بيماري سنگهاي كيسه صفرا و مثانه را در مردها و زنها كم ميكند و در افرادي كه از قهوه بدون كافئين استفاده ميكردند ريسك كمتري مشاهده نشد.
4) كاهشدهنده ريسك بيماري پاركينسون: در يك مطالعه، محققان مصرفكنندگان مقدار زياد قهوه (5/3 فنجان در روز) را با آنهايي كه از قهوه استفاده نميكردند مقايسه نمودند و به اين نتيجه رسيدند كه احتمال ابتلا به بيماري پاركينسون در سنين ميانسالي و پيري در بين مصرفكنندگان قهوه به طور قابل توجهي كمتر بود. همچنين در مطالعه ديگري مشاهده شد كه بين مصرفكنندگان قهوه به طور مرتب و احتمال ابتلا به بيماري پاركينسون رابطه معكوسي وجود دارد.
5) عملكرد شناختي: اغلب مردم قهوه را جهت تسريع در به خاطر آوردن مطالب فرا گرفته و افزايش ضريب هوشي استفاده ميكنند، در حالي كه اين تصور بياساس است و جنبه علمي ندارد. پژوهشها نشان داده است آنهايي كه مرتب قهوه مينوشند در آزمايشهايي از قبيل زمان واكنش ساده، زمان واكنش انتخابي، حافظه كلامي تصادفي و استدلال عيني - فضايي بهتر از بقيه عمل ميكنند و نيز ارتباط مثبتي بين نتايج آزمايشها و مقدار مصرف كافئين ديده شده است. داوطلبان مسنتر، با مصرف مرتب و منظم قهوه از بيشترين فايده بهرهمند شدند. مطالعه ديگري نشان داد زنان بالاي 80 سال خيلي بهتر در آزمايشهاي شناختي پاسخ دادند و اين اثر مشروط به مصرف مداوم قهوه در تمام طول زندگيشان بود.
محققان معتقدند كه با مصرف قهوه نوعي نشاط باطني، باريكبيني و سرعت انتقال در درك مسائل مختلف ميآيد.
6) تقويتكننده اثر ضد درد: كافئين موجود در قهوه باعث تقويت اثربخشي داروهاي ضد ميگرن و ضد درد ميشود. لذا در بازار دارويي، داروهائي مانند آكسار (A.C.A) وجود دارند كه حاوي كافئين هستند.
7) ضد ديابتيك: مصرف قهوه احتمال ابتلا به ديابت نوع 2 را به نصف كاهش ميدهد. اين اثر ابتدا در بيماراني كه حدود هفت فنجان قهوه در روز مصرف ميكردند مشاهده شد. اين اثر قهوه را نميتوان با ميزان كافئين آن توجيه كرد و در واقع اثر مزبور، در قهوه بدون كافئين قويتر و بارزتر است.
8) ضد سرطان: قهوه ميتواند احتمال ابتلا به سيروز كبدي را كاهش دهد و با ريسك تقليليافته سرطان اوليه كبد رابطه مستقيم دارد. همچنين رابطه مستقيمي بين مصرف قهوه با خطر كمتر ابتلا به سرطان دهان، مري و حلق وجود دارد. كافستول خاصيت ضد سرطان در موشهاي صحرايي و احتمالا در انسان دارد.
9) محافظ قلب: قهوه بروز بيماري قلبي را ميكاهد. مكانيسم اين اثر به طور دقيق معلوم نيست، ولي شايد به علت پاكسازي خون از مازاد چربي و يا اثر محرك آن مربوط باشد.
10) اثر مسهل/مدر: قهوه خاصيت ملين و مدر دارد.
11) آنتياكسيدان: قهوه حاوي تركيب ضد سرطان متيل پيرديوينيوم (methyl Pyridinium) است. اين تركيب در مقادير زياد در ساير مواد غذايي و نيز در دانههاي قهوه خام وجود ندارد و در حين بو دادن از مادهاي به نام Trigonelline كه در دانههاي خام قهوه يافت ميشود بهوجود ميآيد. متيل پيريدينيوم در قهوه كافئيندار، بدون كافئين و در قهوه فوري يافت ميشود.
12) جلوگيري از پوسيدگي دندان: تاننهاي قهوه احتمالا از ايجاد خاصيت پوسيدگي غذاها ميكاهند.
آزمايشهاي خارج از بدن نشان داده است كه اين تركيبات پليفنولي با فعاليت گلوكوزيل ترانسفراز استرپتوكوك جهش يافته تداخل ميكنند و توليد پلاك را كاهش ميدهند. در آزمايشهاي انجامشده بر روي موشهاي صحرايي مشاهده شد كه به طرز مشابهي پليفنلهاي چاي باعث كاهش پوسيدگي دندان ميشوند.
13) كاهشدهنده ريسك بيماري نقرس: مصرف قهوه ريسك ابتلا به نقرس را در مردان بيش از 40 سال كاهش ميدهد. نتايج آزمون كه شامل بيش از 45000 مرد در مدت بيش از 12 سال ميشد، نشان داد كه ريسك ابتلا به بيماري نقرس در مردان بالاي 40 سال با ميزان مصرف قهوه نسبت عكس دارد.
14) ايجاد لكه: قهوه مانند چاي باعث ايجاد لكه (زردرنگ) بر روي دندانها ميشود.
15) فشار خون: تحقيقات جديد مركز پزشكي هاروارد اين باور را كه كافئين قهوه باعث افزايش فشارخون ميشود، رد ميكند. تحقيقاتي كه بر روي 155000 پرستار به مدت 12 سال انجام شد نشان داد مقادير زياد قهوه باعث افزايش مخاطرهآميز فشارخون در آنها نگرديد. قابل ذكر است كه اين مطالعه شامل مردان نميشد.
16) كلسترول: قهوه خيسانده و دمكرده از طريق روش French press، حاوي روغنهايي است كه توسط صافيهاي كاغذي قابل تفكيك هستند. اين روغنها باعث افزايش قابل توجه ميزان LDL كلسترول ميشوند. اين خاصيت در قهوه تصفيهشده با صافي كاغذي ديده نميشود. دو تركيب موجود در قهوه به نامهاي كافستول و كاهوئول (Kahweol) سبب افزايش كلسترول خون ميشوند.
17) بارداري و يائسگي: در سال 2003 در دانمارك مطالعهاي بر روي 18478 خانم انجام و ارتباط مستقيمي بين مصرف زياد قهوه (حداقل 7-4 فنجان) و افزايش خطر زايمان بچه مرده مشاهده شد. افرادي كه هشت فنجان قهوه يا بيشتر در روز مينوشند نسبت به آنهايي كه از قهوه استفاده نميكردند با افزايش ريسك 220 درصدي مواجه هستند. اين مطالعه ديگر تكرار نشد ولي باعث شد برخي پزشكان نسبت به مصرف زياد قهوه در دوران بارداري به بيمارانشان هشدار دهند و آنها را آگاه سازند.
همچنين اثرات وابسته به جنسيت در مصرف قهوه ديده شده است كه عبارتند از:
در بعضي از زنان كه از سندروم قبل از قاعدگي رنج ميبرند، قهوه ميتواند علائم را تشديد كند.
قهوه نيز باعث كاهش باروري در خانمها ميشود و ريسك بروز اوستئوپورز (پوكي استخوان) را در افراد يائسه افزايش ميدهد و شايد خطراتي را براي جنين در خانم بارداري كه هشت فنجان و يا بيشتر قهوه در روز مصرف ميكند، ايجاد نمايد.
معمولا قهوه بدون كافئين خطري بالقوه براي سلامتي خانم باردار به حساب ميآيد و دليل آن وجود حلالهاي شيميايي به كار رفته جهت استخراج و حذف كافئين است. ولي اين توجيه ظاهرا مبناي علمي ندارد، زيرا حلالها در 90-80 درجه سانتيگراد تبخير و دانههاي قهوه قبل از بو دادن در حرارت 200 درجه سانتيگراد فاقد كافئين ميشوند. به هر حال اين مواد شيميايي كه عبارتند از: تري كلرواتان و متيلن كلرايد در مقادير ناچيز وجود دارند و خطر بالقوهاي براي نوزاد به دنيا آمده به شمار نميآيند.
18) بيماري كرونر قلب: مطالعات انجامشده نشان ميدهد كه مصرف قهوه با افزايش قابل توجهي در ماركرهاي بيوشيميايي التهاب همراه است و از اين امر ميتوان نتيجه گرفت كه قهوه در مجموع اثر زيانآوري بر روي دستگاه قلبي – عروقي دارد و شايد فقط در مقادير كم (4 فنجان يا كمتر در روز) براي كاركرد قلب مفيد باشد.
خطر سلامتي در مورد قهوه بدون كافئين با نتايج ضد و نقيض و متفاوت همراه بوده است. كافستول (Catestol) مادهاي است كه 6/0 درصد از وزن دانه قهوه را تشكيل ميدهد و در مقادير زياد در نوشيدنيهاي قهوه تصفيهنشده مانند قهوه French Press يا قهوه ترك وجود دارد.
كافستول در قهوههاي تصفيهشده مانند قهوه dirpbrewed و قهوه آماده (Instant coffee) در مقادير ناچيز و جزئي وجود دارد.
پژوهشهاي متعدد نشان داده است كه مصرف مرتب قهوه جوشيده باعث افزايش 8 درصدي كلسترول سرم در آقايان و افزايش 10 درصدي كلسترول سرم در خانمها ميشود. در بين آنهايي كه از قهوه تصفيهشده استفاده ميكنند، اين اثر فقط در خانمها بارزتر بود. كافستول در واقع هومئوستاز كلسترول را مهار ميكند.
در مطالعهاي كه بر روي 128000 فرد در مدت بيست سال انجام شد، پژوهشگران به اين نتيجه رسيدند كه هيچ دليلي براي اين ادعا كه مصرف قهوه به خودي خود باعث افزايش خطر ابتلا به بيماري كرونر قلبي ميشود وجود ندارد. ولي به هر حال مطالعات نشان داد كه ارتباطي بين مصرف زياد قهوه و ميزان بالاتر تماس با ساير فاكتورهاي مخاطرهآميز بيماري كرونر قلبي مانند سيگار كشيدن، مصرف بيشتر الكل و دوري از تمرينات فيزيكي و ورزش وجود دارد. نتايج حاصله فقط به قهوه تصفيهشده توسط صافيهاي كاغذي محدود ميشد و براي مثال شامل قهوه جوشيده و اسپرسو (espresso) نميشد.
تحقيقات در مركز سلامت بانوان آيوا نشان داد احتمال ابتلا به بيماريهاي قلبي – عروقي و سرطان در زناني كه قهوه مصرف ميكنند نسبت به افراد ديگر كمتر است و اين احتمال در زناني كه شش فنجان قهوه يا بيشتر مصرف ميكنند، باز هم كمتر است. البته اين مطالعه، 35 درصد از شركتكنندگاني را كه از ابتداي مطالعه به بيماري قلبي – عروقي و ساير بيماريهاي مزمن مبتلا بودند شامل نميشد. چنانچه شركتكنندگان در مطالعه مزبور همگي بيش از 55 سال داشتند نميتوان به نتيجهگيري خوبي راجع به اثرات بلندمدت مصرف قهوه بر روي بيماري قلبي دست يافت.
19) تاثير بر خلق و خو: اثرات قهوه بر خلق و خو به كافئين آن مربوط است. مقادير اندك كافئين (20 تا 200 ميليگرم) اثرات مثبتي بر روي خلق و خوي فرد دارد و قطع آن نيز علائم محروميت ايجاد نميكند. كساني كه اين مقدار كافئين را مصرف ميكنند، احساس ميكنند پرانرژي، خلاق، موثر، هوشيار و با اعتماد به نفس شدهاند.
از طرف ديگر اثرات مذكور در اشخاصي كه به طور مداوم كافئين مصرف ميكنند كمتر است و نسبت به كافئين تحمل پيدا ميشود.
مطالعات باليني نشان داده مصرف كافئين ميتواند سبب ايجاد اضطراب شود و اين اثر در افرادي بيشتر است كه به اختلالات تكانشي (panic disorder) مبتلا هستند. گزارشهايي مبني بر اينكه مصرف كافئين سبب تشديد علائم شيزوفرني ميشود در دسترس است.
مطالعهاي كه بر روي دانشجويان پزشكي در ژاپن انجام گرفته بيانگر آن است كه مصرف كافئين سبب كاهش علائم افسردگي در دختران ميشود، ولي در پسران اين خاصيت مشاهده نشده است. از طرف ديگر مصرف كافئين نسبت معكوس با ميزان خودكشي دارد.
درباره موارد مذكور به طور خلاصه ميتوان گفت، كافئين علائم افسردگي (از جمله خودكشي) را كاهش ميدهد و از طرفي افرادي كه داراي علائم افسردگي ميباشند، كمتر به مصرف كافئين تمايل دارند.
اگرچه مصرف بيش از حد كافئين سبب ايجاد اضطراب ميگردد، شواهدي دال بر نقش اساسي كافئين در اين اختلال وجود ندارد. در مطالعات به عمل آمده در ايالات متحده و نيز انگلستان هيچ رابطهاي ميان مصرف قهوه و چاي و بروز اضطراب مشاهده نشده است. يكي از دلايل اين امر آن است كه افراد مضطرب معمولا تمايلي به مصرف قهوه يا چاي ندارند.
20) عامل ترموژينك و چربيسوز (حرارتزا): كافئين قهوه خاصيت حرارتزا دارد و تجويز آن به مقدار 8-4 ميليگرم/كيلوگرم وزن بدن به افراد نرمال يا چاق غلظت اسيدهاي چرب را در پلاسما زياد ميكند و بر ميزان متابوليسم پايه ميافزايد. به همين دليل در اكثر محصولات چربيسوز خارجي مانند Ripped Fuel به طور مستقيم از كافئين يا عصاره دانههاي گياهاني كه حاوي كافئين هستند، مانند گوآرانا (Guarana)، استفاده ميشود.
21) سمزدا: از قهوه در رفع مسموميتهاي ناشي از مصرف الكل، خصوصا در مسموميتهاي ترياك ميتوان استفاده كرد.
22) قابض: گرد قهوه اثر قابض و ضدعفونيكننده دارد و از آن جهت رفع بوي ناپسند بعضي از تركيبات و فرآوردههاي دارويي و همچنين مخفي ساختن بوي بد يدوفورم و غيره ميتوان استفاده كرد.
23) انرژيزا: از قهوه بوداده به عنوان نيرودهنده جهت رفع ضعف قوا، در دوران بيماري حصبه و در برخي بيماريهاي ريوي مانند ذاتالريه و همچنين در رفع سردردهايي كه گاه پس از مصرف غذا بهوجود ميآيد، استفاده ميشود. قهوه سبز كمتر به مصارف درماني ميرسد، فقط گاه از خيسانده آن براي بهبود رماتيسم و از گرد آن به عنوان تببر استفاده ميشود.
دوز كشنده قهوه: دوز كشنده قهوه معادل 100 فنجان قهوه غليظ معادل 10 گرم كافئين است.
اشكال دارويي: قهوه بوداده به صورت دمكرده، شربت و تنقيه به كار ميرود.
به هر حال عليرغم اين باور عمومي كه مصرف قهوه (كافئين) اثرات زيانبار شديدي بر سلامتي انسان دارد، اين موضوع چندان با واقعيت منطبق نيست و در مجموع مصرف قهوه به مقدار متعادل بسيار مفيد است و ميتواند اثرات درماني داشته باشد.
منبع:salaamat.ir
دانلود تولبار جی تاک
.gif){kind=icon}
قهوه وسلامتي
